Røður 2021 Jenis av Rana

  • Byrjanarrøða mentanarvirðislønirnar 2020: Tað stóra í tí smáa

    Hjartaliga vælkomin til hesa hátíðarløtuna, nú vit fara at vísa nøkrum av teimum, sum hava virkað og ávirkað á mentanarliga økinum í Føroyum, uppiborna virðing og heiður.

    Vit eru í kvøld stødd í Runavík – í høllini við Løkin.

    Og her um leiðir – við tann vakra Skálafjørðin – dvaldi mangan eitt av størstu listafólkum okkara. Hann búði ikki her, men vitjaði javnan skyldfólk í økinum.

    Jørgen Frantz Jacobsen varð í móðirætt ættaður higani. Tað er skjalfest, at honum dámdi væl at vera her, og at hann vitjaði ofta. Summi av fólkunum í »Barbaru« eru eisini grundað á fólk, hann kendi higani.

    Jørgen Frantz Jacobsen var gløggur og gávaður á so mangar mátar. Men tað er serliga skrivingina, vit minnast hann fyri. Og í tí, hann skrivaði, standa Føroyar og føroyska náttúran rótsterk.

    Í einum brævi til vinmannin, William Heinesen, lýsir Jørgen Frantz fyllipenn sín, sum eina ímynd av virkisfýsni og gróðursemi. Sum eina »ótornandi lind« - eina keldu, sum undir øllum umstøðum heldur á at renna.

    Tá hann skal lýsa sína skapanargleði, vísir hann sostatt til gróður og áir; til føroyska náttúru.

    Og sum heild fylgir føroyska náttúran hesum merkismanni, hvar í heiminum hann so ferðast. Stórfingnar upplivingar í stóru verð verða samanbornar við heimliga umhvørvið.

    Og á drúgvum sjúkralegum er tað skilligt, at hann droymir seg heim. Til náttúruna. Hann lýsir út í æsir hvønn tanga, hvønn áarløk og hvørt gil, so vit, sum lesa, ganga saman við honum á heimligum strondum og í haga – og bæði hoyra, anga og síggja alt fyri okkum.

    Og tað er neyvan at gera ov nógv av at nevna náttúruna sum kveikjara undir føroyskari list sum heild. Eg segði tað eisini í fjør - og eg meini tað veruliga – at tað er ótrúligt, hvussu nógv og hvussu dugnalig listafólk, Føroyar hava fostrað.

    Tað er ótrúligt, men eg hugsi, at ein partur av frágreiðingini kann finnast í orðunum hjá Jørgen Frantz. Tá hann liggur á sanatorium í Danmark og lýsir smáar heimligar áir og løkir, letur hann samstundis lesaran sanna, hvønn týdning náttúran hevur. Og hann nevnir ikki tær stóru perlurnar, sum ferðafólk nú koma higar at sígga, men tað - at sýna til - lítisverda. Tað, sum vit kanska ikki altíð eru so errin av ella veruliga varnast. Hann lýsir tað stóra í tí smáa.

    Hann sigur:

    »Til samans mynda øll hesi vatnræsini eitt orkestur, sum er ein av grundharmoniunum í mínum lívi. Tey leika bert á klett, á eyr og sand – og á álvarabrúnar heiðar. Tey eru smá og fátækslig, smæða seg burtur í støðum, eru aðrastaðni kát. Tey ráða kortini yvir øllum menniskjansligum kenslum. Ja, eg kann næstan liggja her og hoyra áirnar. Tað er fjallanna, hagans og traðanna sál, ið bragdar.«

    Enn í dag bragdar náttúran í okkum, sum her búgva. Og tí bragdar hon eisini í føroyskari list.

    Flestu føroysku listamálarar mála úr náttúruni – ofta sama motivið umaftur og umaftur.

    Við myndlistini er tað sama galdandi – tað eru støð, sum aftur og aftur verða avmyndað, meðan skiftandi ljósið klæðir tey í ymsar litir.

    Sangarar og tónleikarar vísa somuleiðis á føroysku náttúruna, sum størsta íblásturin.

    Og innan nýggju matlistina leita vit til strendur, í líðir og skorðar fyri at finna tað smáa og bera tí heiður.

    Júst sum Jørgen Frantz Jacobsen gjørdi. Til dømis tá hann samanber vanliga føroyska illveðrið við tónleik, ið fær hann at kenna seg væl til passar: Uttandura er altíð illfýsið og vindut. Ørgrynni av regni. Ørgrynni av stormi. Ørgrynni av myrkri. Stórt orkestur.

    Ella tá hann skrivar: Heimurin hjá Hoydalsá er hagi og aftur hagi. Men gildisglaður hagi, lynghagi, har sum vindurin ber brot av tjóðsonginum við sær.

    Og vit kunnu bara staðfesta, at tað er eitt veldigt, stórbært skaparaverk, sum vit hava tann framíhjárætt at kalla okkara heim – okkara land. Vit noyðast at lata okkum mynda og lynda av náttúruni her. Og afturfyri gevur hon okkum íblástur og elur fram eina skapandi trongd. Ein virkishug, eitt gróðursemi, eina ótornandi lind, sum einki – enn ikki heimsfarsóttir – fáa steðgað. Tíbetur.

    Í kvøld fara vit at heiðra nøkur teirra, sum eins og Jørgen Frantz Jacobsen, við sínum listarligu gávum hava ríkað okkum. Fáa okkum at síggja tað stóra í tí smáa – tað stórbæra í tí, vit kanska ikki vanliga gáa um.

    Og heiðursfólkini hava ikki bara ríkað okkum her í Føroyum, tí tey hava øll staðið seg væl uttanlands eisini – hvør innan sína grein.

    Enn einaferð: hjartaliga vælkomin at fylgja við, nú vit fara at handa Mentanarvirðislønir landsins fyri 2020.

  • First meeting in the new Board of the University of the Faroes – Fróðskaparsetrið

    I would like to thank you all for agreeing to become members (and deputies) of the new board of the University of the Faroe Islands - Fróðskaparsetrið.  We really appreciate and wish you very welcome.

    Some of you continue as members of the Board, some of you are new. I will thank you all.

    I am confident that this Board has the right composition to deal with all the different challenges the University will meet in the coming years. The educational landscape here as well as abroad is constantly developing, and it is crucial, that educations received in Faroe Islands are academically strong, competitive, and interesting. And that we constantly develope a vibrant research environment.

    The Board is the supreme authority of the University, and it is your responsibility, together with the rector, Chik Collins, to lead the University the coming four years.
    The University is a very important institution in the Faroe Islands. It is our centre for knowledge and research. It is at the University many of our young people get their education and lay the foundation for their working life. And it is at the University we produce and create knowledge for important parts of our society.
    The University has been through a huge development, during the past 10 years, with many new courses and studies that are relevant to our society. I am sure, it is one of the reasons, why the population of our country has been growing the past years. It is important to have relevant educations that the society needs, and the adolescents wants. We want to make it possible for our students to stay in Faroe Islands for some more years after they have finished secondary schools. Until lately it has been a serious challenge to our society, that our young people were leaving the country to get an education. This current has luckily changed – partly thanks to the University. But we can still do better. 

    What are the challenges in the coming years? As I can see, we have a least 3 now:

    We are planning to make an external evaluation of the University this year. It is particularly within the faculty of education, where there have been discussions about the content of the courses, the quality and how they fit the needs of the society.

    We have also been working on getting the Faroe Islands into the Bologna process. Here there is a job to be done at the University as well as we must facilitate this process in the ministry. This work must continue and be finished as soon as possible.

    Another major task in relation to the University is the Campus plan. We must improve the physical conditions over the coming years and bring together all the students and teachers in a Campus.This work has started  and the Board should play a role in this process. 

    I could name many other issues and challenges for the University, e.g. education in medicin and journalism – but I will stop her.

    I just wanted to greet you all and wish you a good luck in the exciting tasks that lay ahead.

    If you have any questions, do not hesitate to bring them forward, and We will try to answer them.

    It would be nice if we could have a short introduction round. Who you are, what is your background, and which thought do you have about the work in the board?
    I will leave after our presentation round, so you can continue you own.

    “Learning is a weightless treasure you always carry easily”.

  • Endarøða Mentanarvirðislønir landsins 2020

    Nú er tað avdúkað og alment, hvørji listafólk – sera væl uppiborið - eru heiðrað í 2020. 

    Enn einaferð hjartaliga til lukku tit trý, Sigrun Gunnarsdóttir, Ósbjørn Jacobsen og Birita Poulsen – og takk fyri at tit lata okkum onnur sleppa at njóta gávur tykkara. Eg vil eisini takka øllum tykkum, sum framførdu fyri okkum í kvøld, og hugtóku okkum við tykkara sangi og tónleiki.

    Eg vil eisini takka Runavíkar kommunu - og fólkunum her í Løkshøll fyri at hýsa tiltakinum í kvøld. Somuleiðis fáa nevndin og teir ráðgevar, sum hava skotið listafólk upp - og Kringvarpið, sum hevur sent beinleiðis í kvøld - eina hjartans tøkk. 

    Takk øll somul, sum hava arbeitt við hesum tiltakinum og fingið tað at bera til.  

    Tá eg stóð her í fjør, segði eg, at eg droymdi um, at vit skjótt skuldu fara at handa Mentanarvirðirslønirnar í einum nýggjum, føroyskum Tjóðleikhúsi.

    Tann dreymurin er nærri nú, enn hann var í fjør. Vit hava nevniliga skrivað út eina kapping í tveimum stigum. 

    Fimm ymisk samtøk av arkitektum hava meldað til kappingina, og tað sermerkta er, at teir eru allir føroyingar. Tað er flott!

    Fyrsta stigið í kappingini snýr seg um, hvar nýggja Tjóðleikhúsið skal staðsetast. Og 1. februar – tað vil siga um einar tríggjar vikur – skulu uppskotini vera inni. 

    Fyrsta mars verður kunngjørt, hvør staðseting er vald. Og 3. mars verður næsti parturin av kappingini útskrivaður. Tá skulu tey fimm luttakandi arkitektasamtøkini geva sítt boð uppá, hvussu tjóðleikhúsið skal síggja út og innrættast – hvussu tað skal byggjast  - á valdu staðsetingina. 

    Áðrenn summarferiuna í ár vita vit sostatt, hvar Føroya tjóðleikhús skal byggjast – og hvussu tað skal síggja út. 

    Og tá vit - um Gud vil - komandi ár aftur heiðra fremstu listarfólk okkara, eru vit kanska komin so mikið langt á leið, at arbeiðið kann bjóðast út. 

    Stóra takk fyri í kvøld øll somul.