Røður 2020 Jenis av Rana

  • Úrvalsstuðulin 2020 latin - 3. januar 2020 í ÍSF-húsinum

    Góðu ítróttarfólk, avvarðandi, sersambond og tit í ÍSF.

    Gott nýggjár – og takk fyri at eg eri boðin við til hesa spennandi hátíðarløtuna í dag.

    ---

    Fyri einum mánaði síðani var eg staddur uppi á Hotel Føroyum, í sambandi við at úrslitini av seinastu PISA-kanningini vórðu løgd fram.

    Í stuttum vístu úrslitini, at tað hevur eydnast at lyfta veikastu næmingarnar. Men úrslitini vístu tíverri eisini, at eingin føroyskur næmingur kláraði seg framúr væl. Av teimum 564 næmingunum, sum vóru til PISA-kanningina, vóru eingir føroyskir næmingar í ovastu bólkunum.

    Hetta órógvarði og órógvar meg almikið. Eg fegnist sjálvandi um, at vit hava lyft botnin, og at vit sostatt hava fingið eina breiða miðju av næmingum. Men vit mangla tey ovastu, við mangla toppin.

    Eg ivist onga løtu í, at vit hava næmingar í Føroyum, sum hava eins góðar førleikar sum bestu næmingarnir í øðrum londum. Men vit duga eftir øllum at døma ikki nóg væl at skapa umstøður, soleiðis at hesir næmingarnir mennast og gerast enn betri.

    ---

    Eg hugsi um hesi PISA-úrslitini, nú eg standi her saman við tykkum. Tí í ítróttarhøpi eru tit toppurin. Tit eru best í tykkara ítróttargrein her í Føroyum, og tit klára tykkum eisini ómetaliga væl í altjóða høpi.

    Men tit vita eisini hvat krevst, og hvussu umráðandi tað er at hava góðar umstøður, fyri at klára seg væl.

    Eg fegnist um, at Úrval í ár letur góðar 1,8 milliónir kr. Hetta er hægsta upphæddin nakrantíð. Og sjálvt um upphæddin kundi verið hægri, so haldi eg, at upphæddin vísir okkum, at Føroyar raðfesta ítróttarfólk, sum klára seg væl.

    ---

    Jantelógin sigur okkum annars mangan, at vit ikki eru nakað, og at vit ikki eiga at virðismeta tey, sum klára seg væl - og tí eru vit ofta varðin við at tosa um okkara góðu úrslit.

    Tí er tað lívsjáttandi at vera her saman við tykkum í dag. Tit eru ein fyrimynd – ikki bara fyri onnur ítróttarfólk, men eisini fyri føroyingar sum heild. Tit eru fyrimyndir fyri tey, sum vilja gerast betri á abeiðsplássinum, fyri tey, sum vilja gerast betri í skúlanum og fyri listafólk, vinnulívsfólk og onnur, sum seta sær stór mál.

    Tit eru ímyndin av, at tað er í lagi - at tað er okay - at vilja vera best. At tað er sunt og gott at seta sær nøkur mál og røkka hesum málum. Og stuðulin, sum verður latin í dag, skapir neyðugu karmarnar fyri, at dreymarnir verða veruleiki.

    ---

    Vit eru øll ymisk. Sum lækni havi eg mangan upplivað mammur og pápar, sum siga, at “hetta barnið er tíðuliga øðrvísi enn bróðurin ella systirin”. Heilt frá tí, at børn eru smá, síggja vit stórar munir – summi børn duga væl á ávísum økjum, onnur á øðrum. Vit eru øll ymisk. Og tað er gott. Tað ger samfelagið fjølbroytt og spennandi.

    Men uttan mun til, hvat vit duga væl ella minni væl, er tað umráðandi at vit fáa rós. Tað er umráðandi, at okkara umstøður og umhvørvi eggja okkum til at gera okkara besta. Tað er soleiðis, vit sum samfelag mennast – við at uppbyggja heldur enn at niðurbróta hvønn annan.

    Tað er grundleggjandi skylda okkara at halda fram við at menna veikastu næmingarnar, veikastu íðkararnar ella tey, sum hava avbjóðingar á arbeiðsplássinum. Vit skulu altíð verða har og rætta hondina út til teirra, sum hava tørv á hjálp.

    Men vit mugu eisini vera eitt samfelag fyri tey, sum duga væl og sum vilja gerast enn betri. Vit eiga at vera eitt samfelag, sum setur sær stór mál bæði í ítrótti, í skúla, í vinnulívi og øðrum lívsins økjum- og sum eggjar fólki at røkka hesum málum. Og í staðin fyri bara at hyggja eftir, hvør dugir væl og minni væl, eiga vit at stremba eftir at virðismeta hvør anna, og at uppbyggja tað, sum vit í hvør sínum lagi duga væl.

    Eg fari tí at enda við at takka tykkum íðkarum og Úrvali fyri, at tit gera júst hetta. Tit ganga á odda, tá talan er um at virðismeta góð úrslit og at uppbyggja og virðismeta hvønn annan. Og tað er mín vón, at tit halda á fram við hesum.

    Takk fyri.

  • Mentanarvirðislønir landsins latnar - 15. januar 2020 í Sjónleikahúsinum í Havn

    Góðu gestir!

    Vælkomin til hesa hátíðarløtu í Sjónleikarhúsinum í Havn, nú vit fara at handa mentanarvirðislønirnar fyri 2019. Bæði tit, sum sita her, og tit, sum sita heima og fylgja við.

    Vælkomin øll somul!

    Sum eg um vikuskiftið havið hugsað um hetta at veita úrmælingum heiður, rann fram fyri meg slík hending í Bíbliuni. Talan er um brot úr bók Esters drotnings, har kongurin, sum á tíð hennara kallaðist Ahasverus, eina náttina legðist við andvekri. Hann bað teir tá lesa fyri sær um minniligar hendingar, og tá teir lósu um mann, sum hevði bjargað lívi hansara, spurdi kongurin: “er hann heiðraður og gjørdur stórur fyri hetta”.

    So var ikki. Men skjótur varð kongurin og setti mannin, Mordokei nevndur, í ein av hægstu sessum í ríkinum.

    Í kvøld er tað tó ikki ein, í tíð og stað, fjarur kongur, men politiska vald Føroya, sum við hátíðarløtu í høvuðsstaðnum og kringvarpan um alt landið, veitir heiðursgávur til borgarar, sum sum á serligan hátt skapa og halda lív í føroyskari mentan.

    ---

    Seinastu vikurnar havi eg havt tann forrættin at heiðra aðrar føroyingar. Millum hesar ein av heimsins fremstu rógvarum. Ein unglinga, sum 10 ára gamal, var drívmegin í at stovna fyrsta taekwondo felag í Føroyum. Og fyri knapt tveimum vikum síðani veitti felagsskapurin Úrval heiður til okkara fremstu ítróttarfólk.

    Føroyar eru á tremur við fólki, sum seta eitt serligt fingramerki á okkara land: Vit heiðra ársins fyrsta hjálpara, ársins virki, ársins leikara, ársins átak fyri at nevna nøkur fá – og so ársins føroying – eldsálin Martin Kúrberg, hevur júst fingið hendan uppiborna heiður.

    Og í kvøld fara vit so at heiðra mentan og list Føroya.

    ---

    Tá eg siti og hyggi eftir einum heimskorti og síggi ein lítlan prikk, sum eitur Føroyar, haldi eg, at tað er ótrúligt, hvussu nógv føroyingar gjøgnum tíðina hava avrikað.

    Við fáum midlum – og í vindi, regni og stormi sum nú - hava listafólk mangan givið okkara kalda gerandisdegi litir og hita.

    Við penni, penslastrokum, leiki og tónum hava hesi fólk ríkað okkara mentan.

    Og eg spyrji meg sjálvan: Hvussu ber hetta til? Hvussu ber tað til, at hetta lítla landið er so ríkt?

    Í mínum huga tí so nógv okkara hava eitt ótroyttiligt skapandi lyndi. Og ikki minst er føroyska mentanin livandi, tí vit her í Føroyum koma hvørjum øðrum við: Í ítróttarfeløgum, í kirkjum og samkomum, í skúlum, til sang, leik og listaframsýningar. Í stormi og sól, í myrkri og ljósi standa vit tætt saman – mitt úti í norðuratlantshavinum - og geva hvørjum øðrum íblástur. Og úrslitið er ein blómandi mentan.

    Kvøldið í kvøld er einki undantak.

    Eg eri fegin um at vera her saman við tykkum í kvøld – í hesum heimliga og hátíðarliga sjónleikarhúsinum í Havn. Og eg gleði meg til at síggja, hoyra og heiðra nøkur av teimum mongu, sum eiga sín lut í okkara livandi mentan.

    Enn einaferð hjartaliga vælkomin, øll somul. Nú fari eg at lata Páll orðið aftur.

    Takk fyri.

  • Mentanarvirðislønir landsins latnar (endarøða) - 15. januar 2020 í Sjónleikahúsinum í Havn

    Nú hava vit handað allar tríggjar mentanarvirðislønirnar fyri 2019, og áðrenn dupultkvartettin í Ebenezer fer at syngja tann síðsta sangin, fari eg at takka tykkum øllum fyri tykkara leiklut.

    Øllum tykkum, sum hava verið við at fyrireika kvøldið.

    Hjartaliga takk øll somul, sum tóku lut og gjørdu kvøldið so gott og serstakt, sjónleikarhúsinum fyri at vit sluppu at vera her – og Kringvarpinum fyri at senda beinleiðis í kvøld.

    Eg fari eisini at takka tykkum trimum Hanusi, Simma og Flóvini- og var Zakaris millum okkum í kvøld, hevði eisini hann fingið ta stóru tøkk, honum tilkemur.
    Takk fyri alt tað, tit hava givið okkum, eg ynski tykkum blíðan byr framyvir.

    Og hjartaliga til lukku við virðislønunum! Tit eru eitt klárt dømi um, hvussu ríkt, livandi og breitt lista- og mentanarlívið í Føroyum er.

    ---

    Hetta hevur verið ein frálík løta. Og sjónleikarhúsið í Havn hevur verið ein fjálgur og livandi karmur um tiltakið.

    Eg vóni tó, at næstu ferð hetta tiltakið verður aftur í Havn, verður tað í einum spildurnýggjum Tjóðleikahúsi. Nýggja Tjóðleikahúsið fer at geva okkum øllum, føroyskum listafólki og føroyskari mentan bestu karmar til trivna og menning. Og eg fari í øllum førum at gera mítt til, at hetta skjótt verður veruleiki.

    Takk fyri, øll somul.

  • Fráfaringarhald fyri Jákup Andreasen - 22. januar 2020 í Miðnámi í Vestmanna

    Poul Geert Hansen, aðalstjóri, vegna Jenis av Rana, landsstýrismann í Uttanríkis- og mentamálaráðnum. 

     

    Góði Jákup.

    Í heili 30 ár hevur tú staðið á odda.

    Tú hevur verið við frá byrjan, og saman við tínum starvsfólkum hevur tú uppbygt og ment hendan skúlan í Vestmanna, til tann góða miðnámsskúlan vit hava í dag.

    Tú ert ímyndin av skúlanum. Hesin skúlin, sum byrjaði sum Fiskivinnuskúli í einum sethúsum her omanfyri vegin fyri 30 árum síðani, og sum í dag er ein miðnámsskúli, sum húsast í hesum stásiliga og framkomna bygninginum.

    Tú hevur staðið á odda øll hesi 30 árini.

    ---

    Hetta er ein skúli, sum annars hevur havt nógv odds ímóti sær.

    Staðsetingin er eitt, harafturat er skúlin lítil, samfelagið er lítið og eftirspurningurin millum tey ungu og vinnuna hevur verið skiftandi.

    Og skúlin var ikki meiri enn byrjaður, tá ið brotasjógvarnir skolaðu inn yvir alt tað føroyska samfelagið fyrst í 90’unum.

    Eg minnist tíðina tá. Sjálvur sat eg við fíggjarmálum í Landsskúlafyrisitingini, og tú vart ungur stjóri á Fiskivinnuskúlanum í Vestmanna.

    Men tú helt tørn í illveðrinum. Undir tínari leiðslu hóraði skúlin undan. Tú hevur megnað at hildið fokus hóast nógvu avbjóðingarnar.

    Og saman við tínum starvsfólkum hevur tú megnað at bjóða ungum í Føroyum eina góða, breiða útbúgving, men eisini eina útbúgving, sum er málrættað og viðkomandi.

    ---

    Útbúgvingin hevur frá byrjan havt ein “náttúruvinkul”. Tað hevur alla tíðina snúð seg um, at arbeiða við føroyska tilfeinginum.

    Bæði sum fiskivinnuskúli og í dag við tilfeingisbreytini hava tit tikið støði í føroyska náttúrutilfeinginum, sum vit føroyingar eru so tengdir at.

    Á tann hátt hava tit - ikki bara givið ungum eina góða útbúgving - men eisini eina útbúgving, sum passar so væl til føroyska samfelagið.

    Og við grøna “fokusinum” er hetta av sonnum eisini ein skúli, sum passar til heimssamfelagið – heimssamfelagið hvørs størstu avbjóðingar eru veðurlagsbroytingar, sum serliga okkara ungu hugsa nógv um.

    So sigast má, at Miðnám í Vestmanna er ein framsíggin skúli, sum er sera viðkomandi í nútíðini.

    Nýggja avbjóðingin hjá skúlanum at bjóða ferðavinnuni útbúgvingar – kann eisini sigast at verða liður í hesum.

    ---

    Góði Jákup, tað krevur áhaldni og nærlagni at ganga á odda, sum tú hevur gjørt. Og spyrji eg tínar starvsfelagar her, so er tað júst soleiðis tey lýsa teg.

    Í 30 ár hevur tú staðið á odda fyri einum skúla, sum er broyttur og mentur nógv. Tú hevur dugað at hildið fast og samstundis gjørt tær neyðugu broytingarnar, soleiðis at Magnus í dag kann taka við einum avbera góðum og fyrimyndarligum skúla.  

    Eg fari saman við øllum í Uttanríkis- og mentamálaráðnum at takka tær fyri samstarvið. Eg skal heilsa frá landsstýrismanninum, sum tíverri ikki sjálvur fekk møtt her í dag. Vit vilja takka tær fyri, hvussu væl tú sum stjóri hevur ment hendan skúlan. Vit takka tær fyri alt tað, sum tú hevur givið øllum næmingum, sum hava gingið her.

    Eg fari at ynskja tær blíðan byr og alt tað besta – nú tú fert at fáa betri tíð til onnur áhugamál.

    Takk fyri.

  • Sprog i Vestnorden: Vestnordisk Råds temakonference 2020 - 29. januar í Norðurlandahúsinum

    Helgi Abrahamsen, landsstýrismaður í Umhvørvis- og vinnumálaráðnum, vegna Jenis av Rana, landsstýrismann í Uttanríkis- og mentamálaráðnum. 

     

    Kære nordiske venner.

    Først og fremmest vil jeg på vegne af kulturministeren på Færøerne, Jenis av Rana, som desværre ikke kunne være til stede, takke alle jer, der har været med til at arrangere denne vellykkede konference og også jer, der har bidraget med spændende oplæg og paneldebatter – hvor har det været givende at være her i dag.

     ---

    Vil de vestnordiske sprog overleve digitaliseringen?

    Det spørgsmål ramte mig. Og som vi har hørt i dag - og som alverdens eksperter gentagende gange har ytret - så står vi overfor nogle udfordringer i dag.

    I den digitale verden foregår kommunikationen tit på engelsk, og med tegn såsom smilies og hjerter, med GIFs, billeder og korte videoer. I vores ageren i og med omverdenen bliver vores sprog ofte sat ud på sidelinjen. Sproget – i vores tilfælde et meget lille sprog – drukner ofte i det store hav af andre kommunikative muligheder.

    Og det skal vi være forsigtige med.

    Men som det også er kommet frem i dag, så skal vi måske hellere se mulighederne fremfor udfordringerne. I stedet for at spørge, hvorvidt de vestnordiske sprog vil overleve digitaliseringen, skal vi måske hellere spørge: Hvordan kan digitaliseringen redde sproget?

     ---

    På den færøske hjemmeside sprotin.fo findes 15 digitale ordbøger til og fra færøsk.

    Vi har Faroe Islands Translate, som er en visuel og auditiv hjælp til de mange turister, der gerne vil lære færøsk.

    På de sociale medier findes et hav af forskellige debatsider, hvor sproget er i centrum.

    Og ikke mindst har digitaliseringen været med til at give alle borgere en stemme. I dag kan alle komme til orde. Selv om tonen på de sociale medier måske ikke altid er så sober, så kommer vi ikke udenom, at sociale medier har skabt et rum for alle - og ikke kun for nogle få udvalgte. Og på baggrund af det, kan man sige, at digitaliseringen på mange måder er med til at gøre vores demokratiske samfund endnu mere demokratisk.

    Vi skal dog lære at finde balancen. Digitaliseringen og globaliseringen er kommet for at blive. Og med de åbne porte ind til omverdenen – til andre lande, kulturer og andre sprog – er det blevet sværere at holde fast i sit eget sprog. Men for at bevare hver vores identitet og selvforståelse, må vi tænke over og gøre noget ved disse opståede udfordringer.

    Derfor er det givende at være her i dag, hvor sproget – de vestnordiske sprog – er i centrum.

    Og må den begejstring og entusiasme for sproget, som har floreret her i dag, smitte af på andre, så vi hver især og sammen bruger de muligheder, vi har, til at bevare sproget, udvikle sproget og ikke mindst fortsætte med at gøre sproget tilgængeligt for alle borgere.

    Mange tak.

  • Móttøka fyri Steinbjørn Hardlei - 6. februar 2020 á Glasi

    Góði Steinbjørn

    Fyrst av øllum fari eg at bjóða tær hjartaliga vælkomnum í starvið sum rektari á Glasi - vælkomnum til eitt bæði spennandi og eisini avbjóðandi starv.

    Steinbjørn kendi eg ikki, fyrr enn eg kom á vitjan her á Glasi fyri nøkrum mánaðum síðani, bæði á politiskar fundir, men eisini saman við donskum politikarum, sum eg fegnaðist um at kunna vísa glæsiliga Glasir. Síðani tá hava vit hitst fleiri ferðir.

    Tað fyrsta eg beit merki í, var blídnið og vinaliga smílið. Mær tykir, at tú dugir væl at fáa fólk at føla seg væl.

    Tað eru góðir eginleikar í einum starvi sum rektari á Glasi – Glasir, sum er ein samanrenning av tekniska skúla, handilsskúlanum og studentaskúlanum. Ein samanrenning av sera ymiskum lærarum við ymiskum fakøki. Og ikki minst ein samanrenning av sera ymiskum næmingum, sum allir hava hvør sína bakgrund.

    Tað finst neyvan eitt arbeiðspláss í Føroyum, sum er so stórt og fjøltáttað sum Glasir.

    Og tá er gott at hava ein rektara, sum hevur bæði beinini niðri á jørðini - ein rektara sum lurtar eftir og sær síni starvsfólk. Og teir eginleikarnir tykir mær, at tú hevur.

     --- 

    Ein Urias-postur. Soleiðis kann man kanska lýsa starvið sum rektari á Glasi.

    At savna tríggjar so ymiskar skúlar í ein, er ikki bara sum at siga tað. Og so ikki minst alt rokið, sum hevur verið um hendan bygningin...

    Ja, rektarasessurin her er ikki júst ein sessur, sum man kann krógva seg í. Tað krevur bæði dirvi, eyðmjúkleika og góð samstarvsevnir at vera rektari her.

    ---

    Tú hevur verið við frá byrjan, tá skúlarnir vórðu samanlagdir. Fyrst sum stjóri á Føroya Handilsskúla. Síðani sum umsitingarstjóri og seinastu mánaðirnar sum rektari. Tú hevur undirvíst á miðnámi, á yrkisnámi og eisini á hægri námi, so tú kennir hvønn krók.

    Tú kennir leiðsluna, lærararnar og ikki minst næmingarnar her á skúlanum. Og tað eru góðar og neyðugar fortreytir í starvinum.

    ---

    Eg trúgvi, at navnið “Glasir” helst er tað navnið í Føroyum, sum seinastu árini er sagt oftast – í fjølmiðlunum, millum okkum politikarar og eisini millum Føroya fólk. Men tíverri ikki altíð í einum positivum samanhangi.

    Men hetta, tykir mær, er við at venda. Og teir snøklar, ið eftir eru, eiga at kunna loysast - ikki minst við tær við róðrið.

    Tí sannleikin er tann, at hetta er ein fantastiskur bygningur og ein fantastiskur skúli. Her arbeiða sera dugnalig starvsfólk, sum brenna fyri at læra okkara ungu. Og her ganga bæði evnaríkir, eldhugaðir og ymiskir næmingar.

    Og eg ivist onga løtu í, at tú sum rektari fer at menna hendan skúlan, soleiðis at hann fer at gerast enn betri fyri bæði lærarar og næmingar.

    ---

    Góði Steinbjørn, hjartaliga til lukku við starvinum. Eg fari at ynskja tær góðan arbeiðshug, Harrans signing í starvinum, og eg síggi fram til gott samstarv.

    Takk fyri.