Røður 2020 Jenis av Rana

  • Úrvalsstuðulin 2020 latin - 3. januar 2020 í ÍSF-húsinum

    Góðu ítróttarfólk, avvarðandi, sersambond og tit í ÍSF.

    Gott nýggjár – og takk fyri at eg eri boðin við til hesa spennandi hátíðarløtuna í dag.

    ---

    Fyri einum mánaði síðani var eg staddur uppi á Hotel Føroyum, í sambandi við at úrslitini av seinastu PISA-kanningini vórðu løgd fram.

    Í stuttum vístu úrslitini, at tað hevur eydnast at lyfta veikastu næmingarnar. Men úrslitini vístu tíverri eisini, at eingin føroyskur næmingur kláraði seg framúr væl. Av teimum 564 næmingunum, sum vóru til PISA-kanningina, vóru eingir føroyskir næmingar í ovastu bólkunum.

    Hetta órógvarði og órógvar meg almikið. Eg fegnist sjálvandi um, at vit hava lyft botnin, og at vit sostatt hava fingið eina breiða miðju av næmingum. Men vit mangla tey ovastu, við mangla toppin.

    Eg ivist onga løtu í, at vit hava næmingar í Føroyum, sum hava eins góðar førleikar sum bestu næmingarnir í øðrum londum. Men vit duga eftir øllum at døma ikki nóg væl at skapa umstøður, soleiðis at hesir næmingarnir mennast og gerast enn betri.

    ---

    Eg hugsi um hesi PISA-úrslitini, nú eg standi her saman við tykkum. Tí í ítróttarhøpi eru tit toppurin. Tit eru best í tykkara ítróttargrein her í Føroyum, og tit klára tykkum eisini ómetaliga væl í altjóða høpi.

    Men tit vita eisini hvat krevst, og hvussu umráðandi tað er at hava góðar umstøður, fyri at klára seg væl.

    Eg fegnist um, at Úrval í ár letur góðar 1,8 milliónir kr. Hetta er hægsta upphæddin nakrantíð. Og sjálvt um upphæddin kundi verið hægri, so haldi eg, at upphæddin vísir okkum, at Føroyar raðfesta ítróttarfólk, sum klára seg væl.

    ---

    Jantelógin sigur okkum annars mangan, at vit ikki eru nakað, og at vit ikki eiga at virðismeta tey, sum klára seg væl - og tí eru vit ofta varðin við at tosa um okkara góðu úrslit.

    Tí er tað lívsjáttandi at vera her saman við tykkum í dag. Tit eru ein fyrimynd – ikki bara fyri onnur ítróttarfólk, men eisini fyri føroyingar sum heild. Tit eru fyrimyndir fyri tey, sum vilja gerast betri á abeiðsplássinum, fyri tey, sum vilja gerast betri í skúlanum og fyri listafólk, vinnulívsfólk og onnur, sum seta sær stór mál.

    Tit eru ímyndin av, at tað er í lagi - at tað er okay - at vilja vera best. At tað er sunt og gott at seta sær nøkur mál og røkka hesum málum. Og stuðulin, sum verður latin í dag, skapir neyðugu karmarnar fyri, at dreymarnir verða veruleiki.

    ---

    Vit eru øll ymisk. Sum lækni havi eg mangan upplivað mammur og pápar, sum siga, at “hetta barnið er tíðuliga øðrvísi enn bróðurin ella systirin”. Heilt frá tí, at børn eru smá, síggja vit stórar munir – summi børn duga væl á ávísum økjum, onnur á øðrum. Vit eru øll ymisk. Og tað er gott. Tað ger samfelagið fjølbroytt og spennandi.

    Men uttan mun til, hvat vit duga væl ella minni væl, er tað umráðandi at vit fáa rós. Tað er umráðandi, at okkara umstøður og umhvørvi eggja okkum til at gera okkara besta. Tað er soleiðis, vit sum samfelag mennast – við at uppbyggja heldur enn at niðurbróta hvønn annan.

    Tað er grundleggjandi skylda okkara at halda fram við at menna veikastu næmingarnar, veikastu íðkararnar ella tey, sum hava avbjóðingar á arbeiðsplássinum. Vit skulu altíð verða har og rætta hondina út til teirra, sum hava tørv á hjálp.

    Men vit mugu eisini vera eitt samfelag fyri tey, sum duga væl og sum vilja gerast enn betri. Vit eiga at vera eitt samfelag, sum setur sær stór mál bæði í ítrótti, í skúla, í vinnulívi og øðrum lívsins økjum- og sum eggjar fólki at røkka hesum málum. Og í staðin fyri bara at hyggja eftir, hvør dugir væl og minni væl, eiga vit at stremba eftir at virðismeta hvør anna, og at uppbyggja tað, sum vit í hvør sínum lagi duga væl.

    Eg fari tí at enda við at takka tykkum íðkarum og Úrvali fyri, at tit gera júst hetta. Tit ganga á odda, tá talan er um at virðismeta góð úrslit og at uppbyggja og virðismeta hvønn annan. Og tað er mín vón, at tit halda á fram við hesum.

    Takk fyri.

  • Mentanarvirðislønir landsins latnar - 15. januar 2020 í Sjónleikahúsinum í Havn

    Góðu gestir!

    Vælkomin til hesa hátíðarløtu í Sjónleikarhúsinum í Havn, nú vit fara at handa mentanarvirðislønirnar fyri 2019. Bæði tit, sum sita her, og tit, sum sita heima og fylgja við.

    Vælkomin øll somul!

    Sum eg um vikuskiftið havið hugsað um hetta at veita úrmælingum heiður, rann fram fyri meg slík hending í Bíbliuni. Talan er um brot úr bók Esters drotnings, har kongurin, sum á tíð hennara kallaðist Ahasverus, eina náttina legðist við andvekri. Hann bað teir tá lesa fyri sær um minniligar hendingar, og tá teir lósu um mann, sum hevði bjargað lívi hansara, spurdi kongurin: “er hann heiðraður og gjørdur stórur fyri hetta”.

    So var ikki. Men skjótur varð kongurin og setti mannin, Mordokei nevndur, í ein av hægstu sessum í ríkinum.

    Í kvøld er tað tó ikki ein, í tíð og stað, fjarur kongur, men politiska vald Føroya, sum við hátíðarløtu í høvuðsstaðnum og kringvarpan um alt landið, veitir heiðursgávur til borgarar, sum sum á serligan hátt skapa og halda lív í føroyskari mentan.

    ---

    Seinastu vikurnar havi eg havt tann forrættin at heiðra aðrar føroyingar. Millum hesar ein av heimsins fremstu rógvarum. Ein unglinga, sum 10 ára gamal, var drívmegin í at stovna fyrsta taekwondo felag í Føroyum. Og fyri knapt tveimum vikum síðani veitti felagsskapurin Úrval heiður til okkara fremstu ítróttarfólk.

    Føroyar eru á tremur við fólki, sum seta eitt serligt fingramerki á okkara land: Vit heiðra ársins fyrsta hjálpara, ársins virki, ársins leikara, ársins átak fyri at nevna nøkur fá – og so ársins føroying – eldsálin Martin Kúrberg, hevur júst fingið hendan uppiborna heiður.

    Og í kvøld fara vit so at heiðra mentan og list Føroya.

    ---

    Tá eg siti og hyggi eftir einum heimskorti og síggi ein lítlan prikk, sum eitur Føroyar, haldi eg, at tað er ótrúligt, hvussu nógv føroyingar gjøgnum tíðina hava avrikað.

    Við fáum midlum – og í vindi, regni og stormi sum nú - hava listafólk mangan givið okkara kalda gerandisdegi litir og hita.

    Við penni, penslastrokum, leiki og tónum hava hesi fólk ríkað okkara mentan.

    Og eg spyrji meg sjálvan: Hvussu ber hetta til? Hvussu ber tað til, at hetta lítla landið er so ríkt?

    Í mínum huga tí so nógv okkara hava eitt ótroyttiligt skapandi lyndi. Og ikki minst er føroyska mentanin livandi, tí vit her í Føroyum koma hvørjum øðrum við: Í ítróttarfeløgum, í kirkjum og samkomum, í skúlum, til sang, leik og listaframsýningar. Í stormi og sól, í myrkri og ljósi standa vit tætt saman – mitt úti í norðuratlantshavinum - og geva hvørjum øðrum íblástur. Og úrslitið er ein blómandi mentan.

    Kvøldið í kvøld er einki undantak.

    Eg eri fegin um at vera her saman við tykkum í kvøld – í hesum heimliga og hátíðarliga sjónleikarhúsinum í Havn. Og eg gleði meg til at síggja, hoyra og heiðra nøkur av teimum mongu, sum eiga sín lut í okkara livandi mentan.

    Enn einaferð hjartaliga vælkomin, øll somul. Nú fari eg at lata Páll orðið aftur.

    Takk fyri.

  • Mentanarvirðislønir landsins latnar (endarøða) - 15. januar 2020 í Sjónleikahúsinum í Havn

    Nú hava vit handað allar tríggjar mentanarvirðislønirnar fyri 2019, og áðrenn dupultkvartettin í Ebenezer fer at syngja tann síðsta sangin, fari eg at takka tykkum øllum fyri tykkara leiklut.

    Øllum tykkum, sum hava verið við at fyrireika kvøldið.

    Hjartaliga takk øll somul, sum tóku lut og gjørdu kvøldið so gott og serstakt, sjónleikarhúsinum fyri at vit sluppu at vera her – og Kringvarpinum fyri at senda beinleiðis í kvøld.

    Eg fari eisini at takka tykkum trimum Hanusi, Simma og Flóvini- og var Zakaris millum okkum í kvøld, hevði eisini hann fingið ta stóru tøkk, honum tilkemur.
    Takk fyri alt tað, tit hava givið okkum, eg ynski tykkum blíðan byr framyvir.

    Og hjartaliga til lukku við virðislønunum! Tit eru eitt klárt dømi um, hvussu ríkt, livandi og breitt lista- og mentanarlívið í Føroyum er.

    ---

    Hetta hevur verið ein frálík løta. Og sjónleikarhúsið í Havn hevur verið ein fjálgur og livandi karmur um tiltakið.

    Eg vóni tó, at næstu ferð hetta tiltakið verður aftur í Havn, verður tað í einum spildurnýggjum Tjóðleikahúsi. Nýggja Tjóðleikahúsið fer at geva okkum øllum, føroyskum listafólki og føroyskari mentan bestu karmar til trivna og menning. Og eg fari í øllum førum at gera mítt til, at hetta skjótt verður veruleiki.

    Takk fyri, øll somul.

  • Fráfaringarhald fyri Jákup Andreasen - 22. januar 2020 í Miðnámi í Vestmanna

    Poul Geert Hansen, aðalstjóri, vegna Jenis av Rana, landsstýrismann í Uttanríkis- og mentamálaráðnum. 

     

    Góði Jákup.

    Í heili 30 ár hevur tú staðið á odda.

    Tú hevur verið við frá byrjan, og saman við tínum starvsfólkum hevur tú uppbygt og ment hendan skúlan í Vestmanna, til tann góða miðnámsskúlan vit hava í dag.

    Tú ert ímyndin av skúlanum. Hesin skúlin, sum byrjaði sum Fiskivinnuskúli í einum sethúsum her omanfyri vegin fyri 30 árum síðani, og sum í dag er ein miðnámsskúli, sum húsast í hesum stásiliga og framkomna bygninginum.

    Tú hevur staðið á odda øll hesi 30 árini.

    ---

    Hetta er ein skúli, sum annars hevur havt nógv odds ímóti sær.

    Staðsetingin er eitt, harafturat er skúlin lítil, samfelagið er lítið og eftirspurningurin millum tey ungu og vinnuna hevur verið skiftandi.

    Og skúlin var ikki meiri enn byrjaður, tá ið brotasjógvarnir skolaðu inn yvir alt tað føroyska samfelagið fyrst í 90’unum.

    Eg minnist tíðina tá. Sjálvur sat eg við fíggjarmálum í Landsskúlafyrisitingini, og tú vart ungur stjóri á Fiskivinnuskúlanum í Vestmanna.

    Men tú helt tørn í illveðrinum. Undir tínari leiðslu hóraði skúlin undan. Tú hevur megnað at hildið fokus hóast nógvu avbjóðingarnar.

    Og saman við tínum starvsfólkum hevur tú megnað at bjóða ungum í Føroyum eina góða, breiða útbúgving, men eisini eina útbúgving, sum er málrættað og viðkomandi.

    ---

    Útbúgvingin hevur frá byrjan havt ein “náttúruvinkul”. Tað hevur alla tíðina snúð seg um, at arbeiða við føroyska tilfeinginum.

    Bæði sum fiskivinnuskúli og í dag við tilfeingisbreytini hava tit tikið støði í føroyska náttúrutilfeinginum, sum vit føroyingar eru so tengdir at.

    Á tann hátt hava tit - ikki bara givið ungum eina góða útbúgving - men eisini eina útbúgving, sum passar so væl til føroyska samfelagið.

    Og við grøna “fokusinum” er hetta av sonnum eisini ein skúli, sum passar til heimssamfelagið – heimssamfelagið hvørs størstu avbjóðingar eru veðurlagsbroytingar, sum serliga okkara ungu hugsa nógv um.

    So sigast má, at Miðnám í Vestmanna er ein framsíggin skúli, sum er sera viðkomandi í nútíðini.

    Nýggja avbjóðingin hjá skúlanum at bjóða ferðavinnuni útbúgvingar – kann eisini sigast at verða liður í hesum.

    ---

    Góði Jákup, tað krevur áhaldni og nærlagni at ganga á odda, sum tú hevur gjørt. Og spyrji eg tínar starvsfelagar her, so er tað júst soleiðis tey lýsa teg.

    Í 30 ár hevur tú staðið á odda fyri einum skúla, sum er broyttur og mentur nógv. Tú hevur dugað at hildið fast og samstundis gjørt tær neyðugu broytingarnar, soleiðis at Magnus í dag kann taka við einum avbera góðum og fyrimyndarligum skúla.  

    Eg fari saman við øllum í Uttanríkis- og mentamálaráðnum at takka tær fyri samstarvið. Eg skal heilsa frá landsstýrismanninum, sum tíverri ikki sjálvur fekk møtt her í dag. Vit vilja takka tær fyri, hvussu væl tú sum stjóri hevur ment hendan skúlan. Vit takka tær fyri alt tað, sum tú hevur givið øllum næmingum, sum hava gingið her.

    Eg fari at ynskja tær blíðan byr og alt tað besta – nú tú fert at fáa betri tíð til onnur áhugamál.

    Takk fyri.

  • Sprog i Vestnorden: Vestnordisk Råds temakonference 2020 - 29. januar í Norðurlandahúsinum

    Helgi Abrahamsen, landsstýrismaður í Umhvørvis- og vinnumálaráðnum, vegna Jenis av Rana, landsstýrismann í Uttanríkis- og mentamálaráðnum. 

     

    Kære nordiske venner.

    Først og fremmest vil jeg på vegne af kulturministeren på Færøerne, Jenis av Rana, som desværre ikke kunne være til stede, takke alle jer, der har været med til at arrangere denne vellykkede konference og også jer, der har bidraget med spændende oplæg og paneldebatter – hvor har det været givende at være her i dag.

     ---

    Vil de vestnordiske sprog overleve digitaliseringen?

    Det spørgsmål ramte mig. Og som vi har hørt i dag - og som alverdens eksperter gentagende gange har ytret - så står vi overfor nogle udfordringer i dag.

    I den digitale verden foregår kommunikationen tit på engelsk, og med tegn såsom smilies og hjerter, med GIFs, billeder og korte videoer. I vores ageren i og med omverdenen bliver vores sprog ofte sat ud på sidelinjen. Sproget – i vores tilfælde et meget lille sprog – drukner ofte i det store hav af andre kommunikative muligheder.

    Og det skal vi være forsigtige med.

    Men som det også er kommet frem i dag, så skal vi måske hellere se mulighederne fremfor udfordringerne. I stedet for at spørge, hvorvidt de vestnordiske sprog vil overleve digitaliseringen, skal vi måske hellere spørge: Hvordan kan digitaliseringen redde sproget?

     ---

    På den færøske hjemmeside sprotin.fo findes 15 digitale ordbøger til og fra færøsk.

    Vi har Faroe Islands Translate, som er en visuel og auditiv hjælp til de mange turister, der gerne vil lære færøsk.

    På de sociale medier findes et hav af forskellige debatsider, hvor sproget er i centrum.

    Og ikke mindst har digitaliseringen været med til at give alle borgere en stemme. I dag kan alle komme til orde. Selv om tonen på de sociale medier måske ikke altid er så sober, så kommer vi ikke udenom, at sociale medier har skabt et rum for alle - og ikke kun for nogle få udvalgte. Og på baggrund af det, kan man sige, at digitaliseringen på mange måder er med til at gøre vores demokratiske samfund endnu mere demokratisk.

    Vi skal dog lære at finde balancen. Digitaliseringen og globaliseringen er kommet for at blive. Og med de åbne porte ind til omverdenen – til andre lande, kulturer og andre sprog – er det blevet sværere at holde fast i sit eget sprog. Men for at bevare hver vores identitet og selvforståelse, må vi tænke over og gøre noget ved disse opståede udfordringer.

    Derfor er det givende at være her i dag, hvor sproget – de vestnordiske sprog – er i centrum.

    Og må den begejstring og entusiasme for sproget, som har floreret her i dag, smitte af på andre, så vi hver især og sammen bruger de muligheder, vi har, til at bevare sproget, udvikle sproget og ikke mindst fortsætte med at gøre sproget tilgængeligt for alle borgere.

    Mange tak.

  • Móttøka fyri Steinbjørn Hardlei - 6. februar 2020 á Glasi

    Góði Steinbjørn

    Fyrst av øllum fari eg at bjóða tær hjartaliga vælkomnum í starvið sum rektari á Glasi - vælkomnum til eitt bæði spennandi og eisini avbjóðandi starv.

    Steinbjørn kendi eg ikki, fyrr enn eg kom á vitjan her á Glasi fyri nøkrum mánaðum síðani, bæði á politiskar fundir, men eisini saman við donskum politikarum, sum eg fegnaðist um at kunna vísa glæsiliga Glasir. Síðani tá hava vit hitst fleiri ferðir.

    Tað fyrsta eg beit merki í, var blídnið og vinaliga smílið. Mær tykir, at tú dugir væl at fáa fólk at føla seg væl.

    Tað eru góðir eginleikar í einum starvi sum rektari á Glasi – Glasir, sum er ein samanrenning av tekniska skúla, handilsskúlanum og studentaskúlanum. Ein samanrenning av sera ymiskum lærarum við ymiskum fakøki. Og ikki minst ein samanrenning av sera ymiskum næmingum, sum allir hava hvør sína bakgrund.

    Tað finst neyvan eitt arbeiðspláss í Føroyum, sum er so stórt og fjøltáttað sum Glasir.

    Og tá er gott at hava ein rektara, sum hevur bæði beinini niðri á jørðini - ein rektara sum lurtar eftir og sær síni starvsfólk. Og teir eginleikarnir tykir mær, at tú hevur.

     --- 

    Ein Urias-postur. Soleiðis kann man kanska lýsa starvið sum rektari á Glasi.

    At savna tríggjar so ymiskar skúlar í ein, er ikki bara sum at siga tað. Og so ikki minst alt rokið, sum hevur verið um hendan bygningin...

    Ja, rektarasessurin her er ikki júst ein sessur, sum man kann krógva seg í. Tað krevur bæði dirvi, eyðmjúkleika og góð samstarvsevnir at vera rektari her.

    ---

    Tú hevur verið við frá byrjan, tá skúlarnir vórðu samanlagdir. Fyrst sum stjóri á Føroya Handilsskúla. Síðani sum umsitingarstjóri og seinastu mánaðirnar sum rektari. Tú hevur undirvíst á miðnámi, á yrkisnámi og eisini á hægri námi, so tú kennir hvønn krók.

    Tú kennir leiðsluna, lærararnar og ikki minst næmingarnar her á skúlanum. Og tað eru góðar og neyðugar fortreytir í starvinum.

    ---

    Eg trúgvi, at navnið “Glasir” helst er tað navnið í Føroyum, sum seinastu árini er sagt oftast – í fjølmiðlunum, millum okkum politikarar og eisini millum Føroya fólk. Men tíverri ikki altíð í einum positivum samanhangi.

    Men hetta, tykir mær, er við at venda. Og teir snøklar, ið eftir eru, eiga at kunna loysast - ikki minst við tær við róðrið.

    Tí sannleikin er tann, at hetta er ein fantastiskur bygningur og ein fantastiskur skúli. Her arbeiða sera dugnalig starvsfólk, sum brenna fyri at læra okkara ungu. Og her ganga bæði evnaríkir, eldhugaðir og ymiskir næmingar.

    Og eg ivist onga løtu í, at tú sum rektari fer at menna hendan skúlan, soleiðis at hann fer at gerast enn betri fyri bæði lærarar og næmingar.

    ---

    Góði Steinbjørn, hjartaliga til lukku við starvinum. Eg fari at ynskja tær góðan arbeiðshug, Harrans signing í starvinum, og eg síggi fram til gott samstarv.

    Takk fyri.

     

  • Læraradagar - 18. og 19. februar 2020 í Norðurlandahúsinum

    Góðu lærarar og skúlaleiðarar. Góðu luttakarar.

    Fyrst av øllum fari eg at takka fyri, at eg eri boðin við til læraradagarnar.

    Tað er stuttligt at síggja, at tit eru so fjølment. Og skráin sær sera spennandi út, so hetta kann ikki blíva annað enn ein áhugaverdur og gevandi dagur.

    ---

    Lat meg byrja dagin við eini lítlari søgu.

    Hon er um ein ungan drong, sum kom gangandi framvið einum stórum slotti.

    Á slottinum búði ein vísmaður.

    Tá vísmaðurin sá drongin koma gangandi, bjóðaði hann honum inn. Og tá hann sá, hvussu bergtikin drongurin var av slottinum, bjóðaði hann honum at fara eina rundferð á vakra slottinum.

    Men áðrenn drongurin fór, gav vísmaðurin honum eina skeið við dýrari olju í og segði við drongin, at hann ikki mátt missa oljuna úr skeiðini.

    Drongurin fór avstað við skeiðini í hondini. Hann fór inn í stóru hølini á slottinum, í stóra, grøna garðin og gjøgnum tey gyltu portrini.

    Men tá ið drongurin kom aftur, og vísmaðurin spurdi, hvat honum dámdi slottið, var svarið, at hann einki hevði sæð. Hann hevði bara hugt niður í skeiðina. Hann hevði ansað so væl eftir ikki at missa oljudroparnar.

    Tá bað vísmaðurin drongin fara avstað aftur, og hesa ferð skuldi hann njóta vakra slottið.

    Drongurin so gjørdi. Og nú sá drongurin øll tey fínu hølini á slottinum. Hann sá grøna garðin við teimum mongu blómunum og summarfuglunum. Hann gekk á blonku gólvunum og sá allar teir gyltu dýrgripirnar. Og hann var púra ovfarin av vækurleikanum.

    Drongurin kom aftur við einum stórum smíli. Men tá vísmaðurin spurdi, hvar oljudroparnir vóru, skammaðist drongurin. Hann hevði mist oljuna úr skeiðini.

    ---

    Søgan er úr heimskendu bókini Alkymisturin hjá brasilianska rithøvundanum Paulo Coelho.

    Søgan lærir okkum fyrst og fremst um javnvág – um javnvág millum karmar og kreativitet.

    Søgan lærir okkum um týdningin av at halda okkum til lógir og leiðbeiningar, at taka ábyrgd, men eisini at mennast, vera skapandi og vera sjálvstøðug.

    Vit skulu brúka okkara vit og skil, men eisini lurta eftir okkara kenslum.

    Vit skulu fyrihalda okkum til hvør annan, men eisini vísa einstaklinginum ans.

    Vit skulu vera partur av tí samfelagnum, vit liva í, men eisini tora at seta okkara egnu fingramerki á.

    Um okkara gerandisdagur er fyltur við lógum, reglum og ábyrgd, sum vit ikki megna at bera, so verður trupult at mennast og gleðast.

    Um vit harafturímóti sleppa at ganga frítt runt uttan karmar ella ábyrgd at halda okkum til, so verður hinvegin einki skil á nøkrum.

    Tí eiga vit at stremba eftir einum samfelag – og eisini einum fólkaskúla, við rættari javnvág.

    ---

    Hetta fær meg at hugsa um lærarinnuna, Hjørdis Nielsen, frá mínum skúladøgum á Tvøroyri.

    Áðrenn hon sum nýútbúgvin danskur lærari kom at avloysa í eitt ár - hetta var í triðja real - var lítið og einki tosað, næminganna millum, um framtíðarlesnað.

    Men hetta broytti Hjørdis.

    Hon var sera dugnalig. Hon lærdi okkum væl. Men hon dugdi eisini so ómetaliga væl at birta áhuga í okkum eftir at vilja læra meira.

    Hon dugdi at síggja virði í og gav sær tíð til einstaka næmingin.

    Og hetta hevði við sær, at stórur partur av flokkinum fór víðari á miðnámsskúla.

    Millum teirra var eg, sum annars hevði tikið avgerð um at fara úr skúlanum skjótast gjørligt.

    Og lat meg leggja afturat, hetta var í eini tíð, tá bert fá fóru á miðnám.

    ---

    Góðu lærarar. Gjøgnum eitt arbeiðslív hava tit fleiri 100 – summi fleiri 1.000 - næmingar. Børn og ung, sum øll eru ymisk, hava ymiska bakgrund og læra á ymiskan hátt.

    Sum lækni havi eg nógvar og sera ymiskar sjúklingar, men tó bert ein inni í senn - tit hava ofta yvir 20 næmingar í senn.

    Eg kann ímynda mær, hvussu krevjandi tað er, og hvussu trupult tað kann vera at hava eyga á tí einstaka. Eg loyvi mær tó, av egnum royndum, og kveiktur av donsku lærarinnuni, at stuðla tykkum í at verða góð við og fokusera á einstaka næmingin.

    ---

    Mín fatan er, at fólkaskúlin í síni heild riggar væl. Tó eru avbjóðingar.

    Fyri at tit kunnu gera tykkara arbeiði so gott sum gjørligt – mennast, vera kreativ og skapandi - so er tað umráðandi, at karmarnir eru í lagi. Og tað liggur á mær sum landsstýrismaður at gera okkurt við tær avbjóðingar, sum eru.

    Eg kundi til dømis nevnt, at seinastu PISA-úrslitini vísa, at lesiførleikarnir hjá okkara næmingum skulu styrkjast. Eisini manglar ein felags skipan fyri teir næmingar, sum hava føroyskt sum annað mál. Og so skulu lærarar og leiðslur fáa betri møguleikar til at mennast bæði fakliga og námsfrøðiliga.

    Hetta eru økir, sum vit eru vitandi um, raðfesta og framhaldandi fara at raðfesta høgt.

    So er tað trivnaður og happing. Seinasta trivnaðarkanningin í fólkaskúlanum vísir, at 11% av næmingum kenna seg happaðar.

    Í 2007 var talið 15%, og í 2015 var talið 13%. So tað minkar støðugt, og tað eru vit sjálvandi fegin um. Men 11% eru kortini 11% ov nógv.

    Tað eru fleiri børn og ung, sum ikki hava tað gott. Og tá tú ikki hevur tað gott, er tað trupult at læra nakað. Tí eiga vit áhaldandi at taka hendan trupulleikan í størsta álvara. Og tí havi eg sett mær fyri at raðfesta hetta vandaøkið sera høgt, soleiðis allir skúlanæmingar, uttan undantak, kunnu uppliva skúlan sum ein griðstað. Eitt stað, har friður er at finna. Eitt stað, har næmingarnir kenna seg tryggar!

    ---

    Tá drongurin stóð á slottinum við tómu skeiðini í hondini, lærdi hann eitt: At hava javnvág. Javnvág millum karmar og kreativitet.

    Javnvág millum at geva sær far um síni medmenniskju, men samstundis tora at vera sín egin.

    Sum landsstýrismaður ynski eg at geva tykkum lærarum so góðar karmar sum gjørligt, so tit kunnu mennast, vera kreativ og skapandi - og eisini før fyri at geva tykkara næmingum so góðar karmar sum gjørligt, so eisini teir kunnu mennast, vera kreativir og skapandi.

    Við hesum orðum fari eg at ynskja tykkum øllum ein góðan læraradag.

    Takk fyri.

  • Skúla FM í íverksetan 2020 - 28. februar 2020 í Spinnarínum

    Finalan í Skúla FM í íverksetan 2020

    Góðu næmingar, lærarar, Íverksetarahúsið, tit, sum hava stuðlað átakinum og øll onnur, sum annars eru her í dag.

    Hetta er ein spennandi dagur.

    Seinastu vikurnar hava tit næmingar arbeitt við einum hugskoti, sum tit í dag sleppa at leggja fram. Eisini verður finalan, har tit skulu kappast. So tað verður spennandi at fylgja við í dag.

    ---

    Søgurnar eru fleiri.

    Søgurnar um fólk, sum hava fingið eitt hugskot. Søgurnar um fólk, sum hava fylgt sínum dreymi og har dreymurin er vorðin veruleiki.

    Eg kundi til dømis nevnt Guðruna Ludvig og Guðruna Rógvadóttir. Kvinnurnar handan heimskenda merkinum Guðrun og Guðrun.

    Pól Sundskarð, sum hevur ment síðuna hiking.fo (heiking.fo) – eitt pelttskot, tá hugsað verður um vaksandi ferðafólkatalið seinastu árini.

    Kirstin Hammer, sum byrjaði at gera einstakar køkur fyri fólk, men sum í dag hevur vælumtóktu fyritøkuna og kafeina Gómagott – sum selur í túsundatali av køkum og sjokulátu hvørt ár.

    Og so fyritøkur sum Bakkafrost, Articon, PM, Gist og Vist, Havsbrún og fleiri aftrat.

    Stórar fyritøkur, sum allar byrjaðu sum ein lítil tanki.

    ---

    Hetta eru fólk, sum fyrst og fremst eru djørv.

    Tey tordu at hugsa øðrvísi. Tey tordu at taka nakrar kjansir. Og tey tordu at leggja lív og sál í eina verkætlan, sum kanska fór at verða til nakað - kanska ikki.

    Hetta eru fólk, sum hava ómetaliga stóran týdning fyri, hvussu okkara samfelag mennist.

    Tað sama kann eg siga um tykkum her í dag. Bæði næmingar og lærarar.

    Um eina løtu fara vit at síggja tykkara hugskot. Vit fara at síggja tykkara kreativa avrik, sum tit hava lagt nógva tíð og orku í.

    Og gjøgnum tykkara avrik fara vit eisini at hóma, hvar vit sum samfelag eru, og hvar vit kanska fara.

    Tí tað er júst hetta, sum er natúran hjá einum íverksetara: Tað er at duga at síggja møguleikar í nútíðini, fyri síðani at broyta og menna framtíðina.

    ---

    Men íverksetan er ikki bara sum at siga tað. Tað er ikki altíð, at umstøðurnar loyva tí.

    Vit hava ein skúla, sum skal passast. Arbeiði, ein maka, børn, ommu- og abbabørn. Døgurðar, sum skulu gerast. Og vinir, sum vit eisini skulu vera saman við.

    Tað er óivað fleiri okkara millum, sum hava eitt framúr hugskot, men sum hvørki hava tíð, orku ella møguleikar at menna hetta hugskotið.

    Tí eri eg fegin um, at fólkaskúlarnir kring landið saman við Íverksetarahúsinum geva næmingunum hendan gylta møguleikan. Tað hevur so ómetaliga stóran týdning, at okkara næmingar fáa hendan kreativa, nýskapandi og øðrvísi møguleikan. Ein møguleiki, sum lærir okkara næmingar at hugsa kreativt og sjálvstøðugt og eisini at samstarva.

    Og júst tað er við til at menna okkara samfelag á øllum mótum! So takk fyri tað!

    Við hesum seti eg ársins finalu í Skúla FM 2020, og eg fari at ynskja tykkum øllum góða eydnu!

    Takk fyri.

  • Aðalfundur fyri kirkjuráðslimir - 29. februar á Eiði

    Røða til aðalfund fyri kirkjuráðslimir tann 29. februar á Eiði

    Fyrst av øllum fari eg at takka fyri, at eg eri boðin við her í dag.
    Hetta er ein av fyrimununum við at vera landsstýrismaður. At sleppi kring landið at vitja áhugaverd støð og práta við spennandi fólk.
    Í farnu viku var eg í tveir dagar á vitjan í Suðri og allan dagin í gjár í Klaksvík - ómetaliga góðar upplivingar. Tað er gott at fáa luft ímillum allar fundirnar.
    ---
    “Tú noyðist at krúpa til Krossin og siga teimum, at kirkjugáttina hevur tú lítið og einki slitið gjøgnum títt skjótt langa lív”- soleiðis svaraði ein mær, tá eg segði hvagar leið mín bar leygardagin 29. Februar – t.v.s. í dag.
    “Nei” svaraði eg avgjørdur, “je var bara fáar dagar gamal, tá foreldrini fyrstu ferð bóru meg í hús Guds, og har havi eg notið at verið síðani”.
    Ongan dag í lívi mínum havi eg kent iva um, hvar eg hoyri heima - í húsi Guds, samkomuni, kirkjuni - kalla tað hvat vit vilja, tað er ikki navnið, heitið, útsjóndin, men innihaldið, sum er avgerandi.
    Og innihaldið, tryggleikin, friðurin, gleðin, hvíldin, samfelag teirra Heilagu, samfelagið við Frelsaran, Faðirin, Heilaga Andan - tað ber av øllum og heldur í øllum lívsins skiftandi umstøðum.
    ---
    Albert Schweitzer endurgevur eina frásøgn frá barnaárum um júst hetta samfelagið - samfelag teirra Heilagu - hann sigur soleiðis frá:
    “Tá eg siti í kirkjuni og blundi, tá síggi eg nøkur teirra fyri mær, sum einaferð vóru har, men sum nú eru farin. Ein teirra, Mitchi, var so deyvur, at hann ikki hoyrdi tað minsta, ið sagt varð. Men hóast tað sat hann hvønn sunnudag á sessi sínum í kirkjuni. Tá pápi mín einaferð harmaðist, at hann gekk í kirkju uttan at hoyra eitt orð av prædikuni, risti Mitchi smílandi sítt gamla høvur og segði: “samfelag teirra Heilagu, prestur, samfelag teirra Heilagu!”
    ---
    Fólkakirkjan er fyri øll. Uttan mun til hvør tú ert, hvat tú gert ella hvar tú kemur frá, so ert tú vælkomin.
    Uttan mun til um tú ert ríkur ella fátækur, maður ella kvinna, lítil ella høgur, barn ungur ella gamal – so standa dyrnar opnar.
    Og uttan mun til um alt gongur tær væl, ella um tú ert brotin og hevur mist alt, so standa dyrnar eisini opnar. Júst tí hevur kirkjan so stóran týdning – tú kanst koma, sum tú ert.
    Í skúlanum fáa vit karakterir. Á arbeiðsplássinum verða vit mett út frá royndum og fakligum førleikum. Á fótbóltsliðnum verða vit sett á bonkin, um vit ikki duga nóg væl. Og á sosialu miðlunum verða vit alla tíðina dømd út frá leiks, fylgjarum, Facebookvinum og viðmerkingum.
    Vit verða mett, máld og vigað alt lívið. Kanska meira nú enn nakrantíð. Tí er tað einki undir í, at fleiri í dag eru bæði strongd og tunglynt. Og heldur einki at undrast á, at happing trívist so væl á arbeiðsplássum og í skúlum.
    Men í kirkjuni fáa vit frið.
    Kirkjan hyggur ikki eftir tí ytra, men tí innara. Og tað er har, vit kunnu viðgera teir stóru spurningarnar - teir, sum veruliga hava týdning. Og akkurát hesum hevur nútíðarmenniskjað tørv á – kanska meira nú enn nakrantíð.
    ---
    Uppvaksin í Trongisvági gekk eg við foreldrunum á møti, í sunnudagsskúla, á legur, samfelagsstevnur and whatever you name it av andaligum. Miðdepilin var Frelsarin og verk Hansara fyri meg og okkum. Og so hevur verið, óbrotið síðani fyrsta dagin í húsi Harrans.
    Í dag eru vit partur av samkomuni Lívdin, har vit elska at vera - og tæna, mest í bønartænastuni, men eisini av og á við orðinum. Komandi sunnudag havi eg tann forrætt at bera fram orðið. Eg farið at siga frá um hetjuna Gideon, sum staddur í svárastu neyð longdist eftir farnum tíðum, tá Harrin var eitt og alt hjá Ísrael. Men nú vóru tey farin aðrar/egnar leiðir og vórðu endað sum trælir. Men longsil hansara gjørdi, at Hann, mitt í neyð og armóð, fekk vitjan av eingli Harrans. Hendan vitjan endaði við, at Andi Harrans læt seg í Gideon. Eg endurgevi orðarætt úr dómarabókini: “Tá læt Andi HARRANS Seg í Gideon”.
    Úrslitið av djúpa longsli Gideons eftir Gudi gjørdist hetta - og eg endurgevi aftur úr Dómarabókini: “landið hevði tá frið í 40 ár, so leingi sum Gideon livdi”. Er tað ikki eitt fantastiskt lívsverk, úrslitið av at ein maður, Gideon, longdist eftir meira frá Gudi.
    Úrslitið av Heilaga Andans vitjan á fyrstu hvítusunnu nýtst mær ikki at siga tykkum - tað kenna tit øll. Sum fólk Ísraels í døgum Gideons, sótu tey óttafull og krógvaðu seg fyri jødunum. Tá kom sami Andin, sum lat seg í Gideon og fylti tey óttafullu. Fylling, ílating Andans, hendan dagin broytti, og broytir enn í dag, menniskju- eisini her heima hjá okkum.
    Hevur tú eina løtu, í dag, morgin ella seinni, so viðmæli eg tær einaferð enn at seta teg við orðinum og lesa teir tríggjar kapitlarnar í Dómarabókini 6, 7 og 8. Teir siga søguna um Gideon- nakað meira styrkjandi og eggjandi finna vit ikki!
    ---
    Sum landsstýrismaður havi eg í dag hug at taka fram, nevna, og takka fyri, verkstovurnar, sum eru byrjaðar hendan mánaðin, har endamálið er at styrkja kristni í fólkaskúlanum.
    Tað kemur neyvan óvart á nakran, at eg haldi, at hetta er eitt frálíkt hugskot og eg gleði meg til úrslitið!
    Sannleikin er tann, at tað eru fleiri børn og ung, sum ikki hava tað gott, hetta prógva kanningar av trivnaði og happing, sum eru gjørdar seinastu árini. Seinasta trivnaðarkanningin í fólkaskúlanum vísir, at 11% av næmingum kenna seg happaðar. Í 2007 var talið 15%, og í 2015 var talið 13%. So tað minkar støðugt, og tað eru vit sjálvandi fegin um. Men 11% eru kortini 11% ov nógv.
    Hevur tú tað ikki tað gott í sál og sinn, er tað trupult at læra nakað. Tí eiga vit áhaldandi at taka hendan trupulleikan í stórsta álvara. Tí havi eg sett mær fyri at raðfesta hetta vandaøkið sera høgt, soleiðis allir skúlanæmingar, uttan undantak, kunnu uppliva skúlan sum ein griðstað, eitt stað har friður er at finna, eitt stað, har tey kenna seg trygg!
    Happingin kennir ongi mørk, hon steðgar hvørki áðrenn ella aftaná skúlatíð. Hon fylgir tíverri mongum í lummanum allan dagin.
    Dreymur mín er, at skúlin gerst friðstaðið fyri børn og ung - nøkur teirra hava kanska heldur ikki eitt friðskjól heima
    Umframt beinleiðis at seta fleiri tímar av til júst hetta vandamálið, eri eg sannførdur um, at um kristni í fólkaskúlanum verður styrkt, kann tað vera við til at basa trupulleikanum og øðrum trupulleikum við.
    Tí við kristni læra vit, hvussu vit skulu vera móti øðrum. Vit læra at hugsa um lívsins stóru spurningar. Vit læra at síggja virði í einstaka menniskjanum og ikki hefta okkum við alt tað ytra og tað rundanum. Vit læra um etikk og moral, vit læra at vera nærverandi, at fokusera upp á tað, sum veruliga hevur týdning. Vit læra týdningin at elska hvønn annan sum seg sjálvan.
    Júst tí eiga vit at styrkja kristni í fólkaskúlanum, soleiðis at vit - frá tí vit eru heilt ung - fáa bestu ávirkanina og góða lærdómin.
    ---
    Eitt annað, sum í kirkjuhøpi hevur verið tosað um leingi, er dagføringin av lógum um bygningarnar kirkjunnar.
    Tá endamálið við kirkjuni er at vera fyri øll, eiga sjálvir bygningarnir eisini at vera fyri øll.
    Jú, vit skulu varðveita siðir, søgu og mentan. Sjálvandi skulu vit tað. Men vit mugu finna eina skynsama javnvág millum at varðveita og at kunna brúka kirkjubygningarnar.
    Akkurát hvussu hetta skal gerast, og hvør javnvágin verður, fara vit at finna eina ítøkiliga loysn á. Tað hava vit longu fundast um, og eg lovi at finna loysn á hesum, um mær unnist at sita í sessinum tey ár, sum ætlan og hugur mín er.
    ---
    Eg hugsi mangan um, hvussu heimurin kundi sæð út í dag, um heitu hendur Frelsarans vórðu bjóðaðar frælsi at virka. Hvønn tíma doyggja í hópatali runt heimin av sjúkum - ikki tí heilivágur ikki finst - og av svongd - ikki tí matur ikki er. Kirkjur, samkomur og tey, sum í teimum eru, verða náðileyst oydd, forfylgd og fyribeind - ikki tí møguleikar ikki er at forða hesum - men vegna skeivar raðfestingar og ófatuliga sjálvsøkni menniskjans. Vit hava heilivág, men til prísir, ið ikki kunnu gjaldast av fátækum londum, men sum saktans kundu verið givnir av okkum ríku. Og vit hava sokallað matfjøll í EU og mongum øðrum ríkum londum, sum verða vard, meðan doyggjandi armar verða rættir móti okkum.
    Bara í tíðini, tað hevur tikið mær at tosa her í dag, eru fríu, kirkjuligu felagsskapirnar í miðal 10 guðshús oyðiløgd og tíggutals børn Guðs brutalt dripin, bert tí tey møttu Frelsaranum. Og heimurin, eisini sokallaði kristni, við ST og EU á odda, tváar sínar hendur. Qou Vadis Domine sigst Pætur hava spurt Frelsaran, tá Hann møtti Honum, Pætur á veg úr Rom, Jesus á veg inn í býin - fyri enn einaferð at doyggja saman við vinum sínum, um Pætur bar seg undan.
    ---
    Longsil mín er, at Frelsarin sleppur framat okkara djúpt falna heimi. Gævi óttin fyri elalítla virusinum, sum í hesum døgum breiðir seg um heimin, fær okkum at vakna og síggja, hvussu lítið verd vit eru! Síggja høpisleysa sjálvsøkni og stoltleika okkara. Gævi mannaættin fer at gera sum Gideon, fer at tráa eftir meira av Lívsins Harra - lat tað verða bønir og tránir okkara!

    Lyftið hansara er at geva hvørjum einstakum, ið kallar á Hann ta styrki, okkum tørvar til dagsins uppgávur, byrðar, mótgongd og viðgongd: ”sum dagur tín er, skal styrki tín verða” er lyfti Hansara. Bøn mín er, at vit sum tænarir hansara bjóða og loyva Honum framat.
    ---
    Fari at enda við at bera fram eina tøkk. Eina tøkk fyri alt tað sjálvbodna arbeiði, sum fer fram í kirkjum og atknýttum felagsskapum kring landið.
    Tað er í stóran mun hesar sjálvbodnu, heitu hendurnar og glógvandi hjørtuni kring landið, sum eiga lívið í kirkjunum og trúarlívinum sum heild í Føroyum. Eg tori ikki at hugsa um, hvussu tað hevði sæð út, uttan hesar hjálpsomu og hjartaligu hendurnar. So tað vil eg fegin takka fyri.
    Eg fari eisini at takka tykkum fyri dagin í dag. Tað hevur verið bæði hugnaligt og gevandi at vera saman við tykkum. Og enn einaferð takk fyri, at eg var boðin við.

    Stóra takk fyri.

  • UNESCO-fundur um avleiðingarnar av Covid-19 - 22. apríl 2020

    Excellencies
    Ministers
    Ladies and Gentlemen

    Amid this serious situation, caused by the Covid-19 pandemic, arts and culture seem to flourish. Around the world - and in the Faroe Islands – artists and cultural institutions have organized online concerts, singalongs, performances and readings that have filled our homes. Many who feel anxious or lonely, elderly who are unable to receive visitors or see their loved ones, have found solace and community in live performances, singalongs or in books.

    I can mention that our National Library has a self-service where you can pick up books that - of course - have stayed the required time in quarantine.

    During this difficult time, artists and cultural institutions have proven their value and gained a special place in many of our lives. This will, I am convinced, be reflected in increased awareness and goodwill at the political level.

    Artists are self-employed or work in small businesses, and cultural institutions are organized in a wide variety of ways. That calls for a variety of arrangements, designed to mitigate the consequences of the health crisis.

    The Faroese government has taken several steps to help businesses and employees get through the current crisis and in the weeks and months to come we will consider and improve our actions to meet the specific needs of the arts and cultural sectors as they emerge.

    There is no one-size fits all solution, but as we attempt to move forward, cooperation on a national, regional and international level is crucial. We can all learn from each other.
    Our meeting today underpins the importance of keeping in mind the role of culture and the arts as we continue to design policies that tackle the situation. We cannot afford to not act.

    Finally, I would like to inform you that the Faroese government, as an important step in making the Faroese language accessible to all, has decided to give full support to an initiative to get the Faroese language, which is one of the smallest in the world, included in Google Translate.

    Thank you.

  • Røða til skúlaleiðarfund - á Teams 6. mai 2020

    Góðan morgun góðu skúlaleiðarar.
    Tað er mær ein heiður at kunna senda eina heilsan til leiðarafund tykkara í dag.
    Tó vildi eg ynskt, at vit kundu verið saman - givið hvørjum øðrum hondina, tosað saman, skemtast, flent og annars hugna okkum.
    Vónandi koma teir dagarnir skjótt aftur.

    ---

    Eg vóni, at tit øll hava tað gott. 
    Sjálvt um vit her í Føroyum hava megnað at hildið korona so gott sum burtur, so hevur hon tó rakt hart.
    Hetta hevur verið ein ókend og trupul tíð fyri okkum øll. Men eg vóni, at tit øll eru komin væl ígjøgnum seinastu vikurnar. Og eg vóni og biði eftir, at allir næmingar koma væl frá hesari ólukkuligu kreppu, sum so óvantað rakti okkum.

    Hetta hevur verið ein tíð, sum hevur kravt nógv av tykkum og starvsfólkum tykkara. Kravt at tit duga at tillaga tykkum, duga at hugsa undirvísingina øðrvísi og ikki minst duga at sissa tey, sum kanska hava kent seg ótrygg.
    Bæði tit og allir lærarar hava verið fyrimyndarlig, og tað vil eg fegin takka fyri.

    ---

    Korona hevur rist í okkum. Korona hevur endavent øllum heiminum, men hon hevur samstundis eisini lært okkum eina rúgvu.

    Vit taka ofta gerandisdagin fyri givið. Men allar avmarkingarnar seinastu vikurnar hava veruliga lært meg – og ivaleyst eisini tykkum – at seta prís upp á vanligar gerandis-hendingar.

    Tað at sleppa at vitja síni gomlu foreldur. At vera saman við sínum vinum. At síggja sínar floksfelagar. At vera saman við starvsfeløgum. At ferðast. At fara á matstovur, í kirkjur ella samkomur, og enntá at sleppa til arbeiðis og í skúla.

    Alt hetta vanliga frá gerandisdegi okkara hevur knappliga fingið nýtt lív. Avmarkingarnar og óvissa støðan hava fingið okkum at hugsa um okkara lív á ein annan, sunnari og mennandi hátt.

    Korona hevur eisini lært okkum at hugsa eitt sindur øðrvísi enn vit plaga. At hugsa kreativt. At síggja nýggjar møguleikar.
    Hesin fundurin í dag er eitt dømi um tað. Vit kunnu hittast, sjálvt um vit ikki eru í sama rúmi.

    Fjarundirvísing og undirvísing við frástøðu eru eisini dømi um tað. Øðrvísi læruhættir somuleiðis.
    Eg hoyrdi um ein lærara, sum í søgutímanum fór við næmingunum út á Skansan. Meðan tey gingu, greiddi lærarin frá søguligu hendingunum. Óivað ein túrur, sum næmingarnir liva longi uppá og seint gloyma.

    Vit hava lært at síggja nýggjar møguleikar – at skipa fundir, arbeiðspláss, undirvísing, ferðing, guðstænastir og eisini mentanartiltøk øðrvísi enn áður.
    Og hetta er sunt fyri okkum. Tí ofta hava vit lyndi at gera, sum vit altíð hava gjørt. At gera sum vit gjørdu í gjár. At gera sum vit gjørdu síðsta ár. Og at gera sum vit hava gjørt seinastu 10 árini.

    ---

    Gongurók, vestantil í Trongisvágsbotni, er brøtt og illa gongd. Fá eru tey, ið leita hagar, tóat avbera vakra umhvørvið lokkar og dregur.
    Ein góðveðursdag var eg á ferð við pápa mínum á hesari - og øðrum rókum. Hann, sum seyðamaður, leiddi, meðan eg, ein glaður smádongur beint undir skúlaaldri, fylgdi. Men bráddliga fangaðu eygu míni ørandi hæddirnar og óttin tók vald.
    Tó, eins skjótt, sum hetta hendi, varnaðist pápi broytingina, og stóru og tryggu hendur hansara kendust bráddliga fastari. Varðisliga tók hann meg at sær og spurdi: ”Ert tú bangin?”. Eg játtaði, og eg gloymi aldrin svarið, sum beinanvegin rak burtur óttan og birti frið í sál og sinni:
    ”Fyrr”, segði hann, ”Fyrr skal Oyrnafjall falla enn vit báðir”. Og síðani leiddi hann meg trygt víðari.

    ---

    Tit hava leitt lærarar, foreldur og næmingar gjøgnum eina trupla tíð. Tíverri er trupla tíðin neyvan av enn - men eg vóni, at sum longsti dagur nærkast, hvørvur koronasjúkan, á sama hátt, sum hon kom.

    Hvat, ið verður væntað av tykkum sum skúlaleiðarum, man verða nær tengt at tí, sum vónina setur.
    Foreldur, næmingar, lærarar, skúlaráð o.ø. munnu hvør í sínum lagi hava vónir, meðan setandi myndugleikin hevur fest beinleiðis krøvini á blað.

    Fremst í mínum huga er longsilin eftir at tykkum aftur og aftur man eydnast at kveikja í næmingunum somu trygdarkenslu, sum mær var fyri hin dagin fyri seksti árum síðani, tá pápi tók fastari í hond mína, minti meg á Oyrnafjall og leiddi meg burtur úr óttanum.

    Í øllum dagsins meldri vóni eg, at tað eydnast tykkum at kveikja og styrkja tryggleikakenslu næminganna. Tað er fremsta vón og bøn mín sum landsstýrismaður í skúlamálum.
    At yngsti vónríki næmingurin, eins væl og tann av sjálvsáliti fylti eldri, finnur tað friðskjól, sum mong teirra sakna og leingjast eftir í skúlunum.
    Megnar tú sum skúlalaeiðari tað, hevur tú av sonnum leitt væl.

    ---

    Góðu skúlaleiðarar:
    Óneyðugt er at siga tykkum, at altumráðandi er, at hvør einasti næmingur verður sæddur og kennir seg heima og tryggan í skúlanum.
    Tí raðfesta vit trivnaðararbeiði við m.a. hægri játtan, bjóðað ráðgeving frá námsvísindadeildini og hava tikið avgerð um at seta trivnaðarráðgeva í skúlunum.
    Saman við námsfrøðiligu eftirútbúgving tykkara, og øktari eftirútbúgving av lærararum, vóna vit at kunna skapa ein enn betri skúla.
    Tað er mítt ynski og mín vón.

    Eg fari enn einaferð at takka tykkum og øllum lærarum fyri tað góða arbeiði, tit gera, og ynski tykkum øllum ein góðan og gevandi dag.

    Takk fyri.

     

     

  • Røða í sambandi við at Skúlin á Skúlatrøð varð vígdur - Í Klaksvík 30. mai 2020

    Góðu dagin, øll tit, ið hava leitað higar í dag til hesa hátíðarløtu.

    Fyrst av øllum fari eg at ynskja serliga klaksvíkingum, men eisini okkum øllum, hjartaliga til lukku við nýggja og avbera stásiliga skúlanum.

    Eg var her fyri júst trimum mánaðum síðani, tá í sambandi við FM í íverksetan fyri skúlanæmingar. Vit vitjaðu tá eisini aðrastaðir í Klaksvík, m.a. á tekniska skúla og á Sjónám, og blíðskapurin var framúr, ikki minst á Býráðsskrivstovuni.

    Dagurin endaði her, í nýggja skúlanum, sum tá var eitt byggipláss. Men longu tá var talan um eina ófatuliga góða uppliving. Teir báðir skilamenninir, Jógvan, býráðsformaðurin og Svend, projektleiðarin, vístu runt. Bara tað at koma úr kalda vetrardegnum inn í skúlan, ið bert er upphitaður av sjóhita, var framúr. Av sonnnum eitt valaverk, tykkum øllum til størsta heiður.

    ---

    Skúlabygging er ikki nøkur løtt uppgáva, tað kenna vit jú alt til í hesum døgum. Hon er kostnaðarmikil, og má verða væl umhugsað bæði í mun til hølisstødd, serstovur, kantinu, arbeiðsumstøður hjá leiðslu- og lærarum og ikki minst ta undirvísing, sum skúlin ynskir at leggja dent á.

    Men eg ivist onga løtu, at vit øll, tá vit hava havt høvi at vitja runt her í dag, verða samd um, at her er sera væl frágingið og avbera væl eydnast.

    ---

    Skúlin í Klaksvík hevur gjøgnum árini verið í nógvum útgávum.

    Kona mín, ið er er uppvaksin her í Klaksvík, minnist fyrstu skúlaárini í tí, sum tá kallaðist Klaksvíkar skúli, sum verandi ein ferð úr einum hølum í annað.

    Í mong ár hava tit havt Skúlan á Ziskastøð og Skúlan við Ósánna. Lið um lið, men tó atskildir.

    Í 2016 bleiv felagsnavnið Skúlin á Skúlatrøð. Og í dag hava tit so fingið hendan stásiliga felagsbygningin.

    Ein felags bygning, sum savnar allar traðrirnar.

    Ein felags bygning, sum savnar allar traditiónirnar, allar førleikarnar og allan ymiskleikan.

    Ein felags bygning, sum savnar allar lærarar, øll foreldur og allar næmingar.

    ---

    “Jamen, hví brúka so nógvar pengar og tíð upp á ein bygning? Ein bygningur er bara ein bygningur”, siga nøkur.

    Nei, ein bygningur sum hesin skúlabygningurin er ikki bara ein bygningur.

    Hetta er karmurin um størsta tilfeingið, vit eiga. Hetta er karmurin um okkara børn og ung, framtíð Føroya. Hetta er íløgan í tað virðismiklasta vit eiga, børn og ungdóm okkara. 

    Nú hava vit fingið karmarnar, nú er tað upp til næmingar, lærarar og leiðslu at fylla hesar. At fylla karmarnar við arbeiðssemi, kreativiteti, nýhugsan og ikki minst trivnaði og tryggleika.

    ---

    Mín stórsta vón og bøn er, at næmingarnir her, umframt at læra og fáa vinir fyri lívið, fara at minnast við gleði aftur á tíðina, tá tey gingu her. At tey fara at minnast Skúlan á Skúlatrøð sum eitt trygt skjól í lívisins mangan harða meldri. Eydnast tað, er øll íløgan, alt stríðið, hvør sveittadropi og hvør svøvnleys nátt, vunnin margfalt aftur.

    Eins og testing, testing, testing hevur verið mantraið í bardaganum móti koronasmittuni, eigur endamálið í hvørjum skúla at verða trivnaður, trivnaður, trivnaður.

    Leggur tú lunnar undir ein framúr næming fyri og annan eftir, verði tað seg í vinnuni, mentanini, innan trúarlív ella vísind annars, men missir hin eina næmingin, er málið ikki rokkið. Málið má vera einstaki næmingurin. At veita honum og henni tað friðskjól, sum nøkur teirra tíverri sakna og longjast eftir, í skúlanum.

    ---

    Eg fari at enda við enn einaferð at takka Klaksvíkar kommunu og øllum klaksvíkingum fyri eina djarva og skilagóða íløgu í hesar frálíka góðu undirvísingarligu karmar, sum tit her hava skapt.

    Takk fyri, at eg varð boðin við at hátíðarhalda dagin saman við tykkum øllum - tað er mær ein heiður.

    Hjartaliga til lukku og Gud signing tykkum í arbeiði tykkara í skúlanum á Skúlatrøð.

    Takk fyri. 

     

     

  • Próvhandan, diplomútbúgving í námsfrøðiligari leiðslu - 9. juni 2020 á Hotel Føroyum

    Góðan dagin øll somul og hjartaliga til lukku við útbúgvingini.

    Tit eru tey fyrstu, sum hava lokið hesa útbúgvingina í Føroyum, so hetta er ein heilt serligur dagur, bæði fyri tykkum og okkum øll.

    Leiðslurnar á skúlunum kring landið eru góðar, men eg ivist onga løtu í, at tit, við hesi útbúgvingini í námsfrøðiligari leiðslu, fara at menna leiðslurnar og sostatt gera skúlarnar í Føroyum enn betri. 

    ---

    Eg fari ikki at troytta tykkum við høgtflúgvandi orðum um leiðslu.

    Eftir trimum árum á skúlabonki kenna tit uttan iva flestu gullkorn um leiðslu, sum eru verd at duga sum leiðari. Og tit høvdu ivaleyst ypt øksl eftir mínum fátæksligu royndum at royna at látast vísur. So tit fáa ongan smartan fyrilestur frá mær í dag.

    Ístaðin fari eg at siga tykkum frá tveimum av mínum fyrimyndum. Talan er um tveir leiðarar, sum á sín egna eyðmjúka hátt vóru fantastiskir leiðarar.

    ---

    Tann fyrra leiðara-fyrimyndin er Erik Norderø.

    Erik Norderø var hjartalækni, og hann var yvirlækni á einum av mínum fyrstu arbeiðsplássum.

    Frá fyrsta degi møtti hann mær og hinum starvsfólkunum við áliti.

    Eg minnist, at eg einaferð kom ov seint til arbeiðis, so eg smoygdi mær inn á morgunfundin (morgunkonferensuna), og vónaði ikki, at nakar gav tí ans.
    Men Erik hugdi milt og vinsælt upp á meg og mælti “Jenis, når du er sen på den, behøver du ikke at skynde dig. Du er allerede for sen – og det kan ske for os alle sammen”.

    WOW – tað lætnaði.

    Eisini minnist eg, hvussu hann stríddist við leiðsluna - okkara vegna.

    Áleið triðju hvørja vakt skuldi hann vátta tær minuttuppgerðir, sum vit, yngru læknar, máttu og skuldu minnast til at útfylla. Síðani var tað skylda hansara at vátta, at hesar vóru rætt útfyltar. Men "nei", segði hann og skúgvaði skjalið frá sær, hvørjaferð onkur nýkomin rætti honum tað - ”jeg har fuldt tillid til det, du har skrevet. Hvis jeg ikke har tillid til, at du udfylder opgørelsen rigtigt, så har jeg heller ikke tillid til at overlade sygehuset og patienterne i dine hænder.” Og harvið var tað.

    Erik hevði stórt álit á sínum starvsfólkum, og hetta hevði við sær, at starvsfólk høvdu álit á honum.

    Hann dugdi væl at læra frá sær, men hann dugdi samstundis eisini so ómetaliga væl at lurta og at læra av sínum starvsfólkum.

    Hetta gav starvsfólkunum sjálvsálit og økti álit teirra á hann. Og eg trúgvi, at júst hetta er ein av lyklunum til at gerast ein góður leiðari.

    ---

    Tann seinna leiðara-fyrimyndin, sum eg havi hug at nevna, er Móses.

    Fleiri vita kanska ikki av hesum, men Móses var tungur fyri málinum og hevði ilt við at tosa. Tí royndi hann, tá hann bleiv útvaldur til at leiða ísraelsfólk úr Egyptalandi, at bera seg undan. Hvussu kundi hann, sum dugdi illa at tosa og at stíga fram, vera leiðari, var ivaleyst hugsan hansara.
    Men hann bleiv leiðari. Hann leiddi ísraelsfólk úr Egyptalandi. Og í dag – 3500 ár seinni – vita so at siga øll, hvør Móses var. Hann er ein tann kendasti leiðarin, søgan veit um at siga.

    Beiggi Móses, sum æt Áron, dugdi harafturímóti væl at tosa og at føra seg fram.
    Ímeðan Móses var tann, sum legði allar ætlanirnar til rættis, var tað Áron, sum tosaði við fólkið. Og ímeðan Móses tók avgerðirnar, var tað Áron, sum bar boðskapin fram.

    Móses helt seg ikki vera tann upplagdi leiðarin vegna sínar máltrupulleikar. Men hann dugdi so nógv annað, sum gjørdi hann til ein góðan leiðara.
    Hann var tolin og eyðmjúkur, hann hevði yvirlit, og so dugdi hann at síggja og brúka eginleikarnar hjá øðrum – eginleikar, sum hann ikki sjálvur hevði.

    Og akkurát hetta er umráðandi. Tað er umráðandi, at tú sum leiðari kennir tínar avmarkingar og dugir at fáa eyga á styrkirnar hjá tínum starvsfólkum. Tí einki menniskja megnar alt. Vit hava øll fingið ymiskar gávur, sum vit eiga at menna og at brúka.

    ---

    Eg kundi nevnt fleiri aðrar leiðarar – kvinnur og menn, yngri og eldri, núlivandi og ikki – sum hava hugtikið meg. Leiðarar, sum hava verið framúr í teirra leikluti. Leiðarar, sum hava dugað at brúkt sínar sterku síðir, viðurkent sínar veiku síður og dugað at lyfta teirra starvsfólk.

    Fantastiskir leiðarar júst sum Erik og Móses.

    Sagt verður, at tað er einsamalt á tindinum – at leiðarar ofta standa eina. Men so nýtist ikki at vera.

    Fleiri av tykkum eru í longu í leiðslustørvum, og fleiri tykkara fáa kanska leiðslustørv í framtíðini. Til tykkum leiðarar og komandi leiðarar vil eg siga:

    1. Hav álit á tær sjálvum og tínum starvsfólkum.

    2. Lær og lurta.

    3. Ver ærlig um tínar styrkir og tínar avmarkingar, og legg tær eina við at fáa eyga á og at brúka styrkirnar hjá tínum starvsfólkum – tað ger teg ikki til ein minni leiðara – tvørturímóti.

    4. Og so skulu tit sjálvandi eisini brúka øll gullkornini, sum tit hava lært seinastu trý árini.

    Enn einaferð hjartaliga til lukku við útbúgvingini, góða eydnu í starvinum og Harrans signing hvønn dag framyvir í týdningarmikla starvi tykkara.

    Takk fyri!

  • Røða í sambandi við fyrireikandi fund um artiska strategi - á Teams 17. juni 2020

    Kære venner - i Grønland, i Danmark, og jer, som sidder i lagtingsbygningen her på Færøerne.

    Lad mig starte med at takke mine kollegaer, Jeppe Kofod og Steen Lynge, for jeres meget interessante betragtninger om arktiske forhold.

    Jeg ser frem til en spændende eftermiddag og har forventninger til nogle spændende og givende diskussioner med bl.a. vores parlamentarikere. Jeg glæder mig til at høre, hvad vi har at inspirere hinanden med vedrørende vores fælles arktiske strategi for de kommende 10 år. Og jeg håber selvfølgelig at se noget konkret komme på bordet.

    Vi mærker alle den voksende interesse, som verden – og ikke mindst stormagterne – viser for vores region - og for os som arktiske folk. Derfor er det glædeligt, at vi får mulighed til at drøfte mange af de centrale spørgsmål, som er relevante for en arktisk strategi og for vores tilgang til Arktis.

    Til at begynde med, er det påliggende for mig at nævne, at Færøerne er en del af verdenssamfundet (selv om der desværre er nogle, bl.a. højt placerede politikere, som har tendens til at glemme os, både på verdenskortet og i præsentationer ellers). Færøerne har som nation både egne interesser, forpligtelser og også ansvar i det internationale samfund.

    Færøske interesser varetager Færøerne selvfølgelig bedst. Men når det giver mening eller er i vores interesse, er det ikke andet end naturligt at samarbejde med Danmark, Grønland og andre øvrige lande.

    Det færøske udgangspunkt er, at som et arktisk folk, med bred viden, aktiv forskning, en robust økonomi, strategisk geopolitisk placering og vigtige resurser, har vi ikke blot en interesse i, men også en forpligtelse til at samarbejde med de øvrige lande i Arktis og andre lande, som viser interesse for Arktis.

    At drøfte prioriteringer, ambitioner og visioner er næsten altid en konstruktiv øvelse og fordel. Det er jeg overbevist om, at dagens møde også vil være. Derfor vi jeg med stor interesse lytte til alle de ambitiøse og visionære input, som jeg forventer at høre i dag.

    Det er dog altafgørende, at man ikke påtvinger fælles løsninger på områder, hvor fælles løsninger ikke er de bedste løsninger. Der må være plads til vores forskelligheder.

    Det, som er vigtigt for Grønland, er ikke nødvendigvis vigtigt for Færøerne. Det, som er vigtigt for Danmark kan være kontraproduktivt for Færøerne. Og det, som er naturligt for Danmark, er ikke altid i Grønlands interesse.

    Det betyder ikke, at vi ikke kan eller ikke skal samarbejde, når det gavner os. Men det forudsætter, at samarbejdet sker på lige fod mellem de tre lande.

    Det færøske Landsstyre er nået til det punkt, hvor vi prioriterer en udarbejdelse af vores egen færøske arktisk strategi, sideløbende med at vi bidrager til en fælles strategi for Danmark, Grønland og Færøerne.

    Fra arilds tid har Færøerne været en del af Arktis. Vores forfædre, sammen med deres grønlandske venner, kæmpede en ufattelig kamp her i Arktis og overlevede. De overlevede bl.a. på grund af den fiskeririgdom, som Arktis gav dem, og som Arktisk stadigvæk tilfører vores lande her i det barske, men smukke nord.

    Her, hos os på Færøerne, er selve porten til Arktis. Vi er en livsvigtig del af det såkaldte GIUK strædet - strædet mellem Grønland, Island og UK. Ja, du hørte rigtigt, let og elegant er Færøerne udeladt fra denne smarte betegnelse, som dette stræde, som Færøerne er placeret midt i, er blevet tildelt.

    Men, kære venner, for os færinger er Arktis ikke blot et navn, men den del af verden, som skaberen gav os, det stolte Færøske folk, og andre af vores brødrefolk, islændinge, grønlændere for at nævne nogle, som vores levegrundlag.

    Siden den spæde start af det arktiske samarbejde, og helt fra begyndelsen af det Arktiske Råd, har færinger talstærke deltaget aktivt i diverse arktiske fora. Blandt andet indenfor miljø, havstrømme, bæredygtighed, fiskeri, forskning, beredskab og redning, søfart, sikkerhed og mange andre.

    Kære venner, forudsætningen for en fælles arktisk strategi er tillid, i vores tilfælde tillid mellem de tre parter, som er med til at forme den. Vi må kende os trygge ved hinanden. Vi må føle os værdsat på lige fod i fællesskabet. Vi må alle medindrages og føle, at vi har indflydelse. Og vi må alle, færinger, grønlændere og danskere, føle medejerskab i arbejdet - medejerskab helt fra start, helt fra første bogstav.

    Som tre nationer og tre folk, som har arbejdet sammen i århundreder, burde disse forudsætninger for samarbejde ikke være noget problem, heller ikke i dag, hvor vi sidder og kommunikerer, så langt fra hinanden.

    Til sidst vil jeg takke for dette innovative arrangement i disse koronatider, som nok har krævet sit af arrangørerne.

    Mange tak. 

  • Video-røða til aðalfundin hjá Lærarafelagnum - 20. juni 2020

    Góðu lærarar

    Eg eri harmur um, at eg ikki kann vera tilstaðar á aðalfundi tykkara í dag. Men tess fegnari eri eg fyri tøkniligu hjálpina, sum ger, at eg kann bera tykkum eina heilsan kortini.

    ---

    Tá eg sum drongur gekk í Skúlunum í Trongisvági, Vági og á Tvøroyri, hevði eg nógvar ymiskar lærarar. Summir lærarar vóru framúr góðir – dugdu væl at fanga og kveikja okkum ungu – meðan aðrir ikki høvdu líka gott tak á okkum.

    Men hóast lærararnir vóru ymiskir og høvdu nógvar ymiskar síður, so var felags fyri allar, at teir høvdu stóra ávirkan á gerandisdag mín, lív mítt og lívið hjá floksfeløgum mínum.

    Í fleiri tímar um vikuna, í 9 - ja kanska 10 ár - hevur tú samband við einstaka næming tín.

    Ofta byrjar samband tykkara, tá næmingurin er seks ella sjey ára gamal – og kanska uttan onkra framtonn – og tú sigur farvæl við ein fullvaksnan tannáring. Og í hesum tíðarskeiðinum upplivir tú bæði gráar týsdagar og sólríkar hósdagar – flenn og tár – saman við næmingunum. Næmingar, sum lurta eftir tí, tú sigur. Næmingar, sum hyggja upp til tín. Og næmingar, sum eisini lata seg ávirka av tær.

    Eg veit væl, at næmingar ikki altíð gera og lurta eftir tí, sum lærarin sigur – ofta langt frá – men tað er eingin ivi um, at tit eru millum tey fáu vaksnu, sum einstaki næmingurin brúkar mest tíð saman við í sínum barndómi og ungdómi. Og hetta er mangan tey árini, sum forma okkum sum menniskja, geva okkum persónligheit og grundfesta nøkur av teimum virðunum, sum vit taka við okkum gjøgnum alt lívið.

    Hetta er ein stórur forrættur - men eisini ein stór ábyrgd.

    Tí tykkara arbeiði fevnir ikki altíð bara um at læra næmingin – tit skulu eisini troysta, vísa umsorgan og ofta eisini uppala.

    Tá vit tosa um arv og umhvørvið, eru tey flestu helst samd um, at jú sjálvandi arva vit ein part frá okkara foreldrum, men umhvørvið myndar okkum so sanniliga eisini. Og tá vit nú hyggja eftir øllum teimum árum, døgum og tímum, sum tit eru saman, so fylla tit ótrúliga nógv í umhvørvi og lívi hins einstaka.

    ---

    Fólkaskúlin er karmur um okkara størsta tilfeingi, og tí er umráðandi, at vit áhaldandi menna skúlan.

    Tað er eingin loyna, at skúlar og lærarar gerast betri og betri. Fakliga støðið hækkar og námsfrøðiliga tilvitanin gerst størri. So hevur verið, síðani tey fyrstu fóru undir læraraútbúgvingina í Føroyum fyri júst 150 árum síðani. Hesum hátíðarári fari eg at ynskja tykkum so hjartaliga tillukku við.

    Sum eg áður havi nevnt, so liggur mær tungt á hjarta at økja um trivnaðin – bæði hjá næmingunum og hjá tykkum.

    Trivnaðarkanningar vísa, at eitt nú talið á næmingum, sum kenna seg happaðar, er minkandi. Men tað finnast tó enn næmingar, sum kenna seg happaðar. Næmingar, sum kenna seg uttanfyri og ikki heima í skúlanum. Teimum skulu og mugu vit lofta, so skúlin gerst eitt trygdarstað fyri allar næmingar. Hetta er uppgávan hjá tykkum, skúlaleiðslunum og hjá mær sum landsstýrismanni.

    Fyri at basa happingini hava vit millum annað gjørt av at seta ein trivnaðarvegleiðara, at gera fleiri trivnaðarkanningar og at bjóða skúlaleiðslunum fakliga ráðgeving. Hetta fer ikki at loysa allar trupulleikarnar, men vónandi ein part.

    Eg veit, at tit longu gera eitt stórt arbeiði, men eg fari enn einaferð at eggja tykkum til at brúka tykkara stóra leiklut í lívinum hjá einstaka næminginum at gera mun fyri hann.

    Tað er sjálvandi umráðandi við stórum verkætlanum, yvirskipaðum stragegiium og gløggum arbeiðsbólkum. Men tað er ofta tær smáu gerandisligu gerðirnar, sum eru avgerandi.

    Amerikanski basketball-spælarin og -venjarin, John Wooden, segði einaferð: Leita eftir teimum møguleikunum, har tú kanst vísa, at tú leggur í. Tað eru ofta tær smáu gerðirnar, sum gera størsta munin.

    Eitt eygnabrá, eitt smíl, eitt stutt prát kann avrika ótrúliga nógv. Tit hava ein útvaldan pall at gera júst hetta á.

    Eg veit sjálvandi væl, at tit vita alt hetta, men eg fari at heita á tykkum um ikki at gloyma tað í lívsins meldri.

    ---

    Lat meg nevna nakrar av teimum verkætlanunum, sum eru í gongd á fólkaskúlaøkinum.

    Vit vit eru í holt við at seta á stovn skúlabókavørða-útbúgving.

    Eisini verður arbeitt við eini verkætlan, sum skal savna allar KT-skipanirnar í skúlaverkinum.

    Í heyst byrjar verkætlanin “Føroyar lesa”, sum skal stimbra – ikki bara allar næmingar í Føroyum – men allar føroyingar at lesa meira og at gleðast um at lesa.

    Hóast hesar verkætlanir ivaleyst fara at gera skúlarnar betri at ganga í og at arbeiða í, so er tað tykkara leiklutur – tykkara samband við næmingin, sum er altavgerandi.

    ---

    Eg fari at takka tykkum øllum fyri tað góða arbeiði tit gera, og alt tað góða tit leggja í okkara ungdóm.

    Eg vil eisini nýta høvið at takka fyri tykkara innsats seinastu mánaðirnar. Eingin okkara hevði nakrantíð trúð, at ein heimsfarsótt skuldi hava høvuðsleiklutin í 2020. Árið, sum skuldi leggja seg gylt oman á alla framgongdina, vit hava havt síðani fíggjarkreppuna. Árið, sum upp á nógvar mátar skuldi vera ímyndin av, at alt gerst størri, effektivari og betri.

    Men korona kom. Og korona hevur ávirkað okkum øll.

    Støðan við neyðansing, fjarundirvísing og heimaundirvísing hevur sjálvandi verið trupul, men tit hava klárað tað ótrúliga væl.

    Vit komu í eina støðu, sum eingin var fyrireikaður upp á, men hóast tað, eru vit komin væl í gjøgnum. Hetta sigur eitt sindur um dygdina í okkara skipanum og ikki minst hvussu dugnalig okkara starvsfólk eru. Tit hava loftað eini truplari tíð – hugsað kreativt og øðrvísi – og úrslitið er ein góður og sterkur fólkaskúli – ið fótar sær eftir sváru kreppuna.

    Takk skulu tit og starvsfelagar tykkara hava fyri tað.

    Við hesum fari eg at ynskja tykkum øllum ein góðan og uppbyggjandi aðalfund - og signingar Harrans í arbeiði tykkara.

    Takk fyri.

     

  • Røða í sambandi við at Tvøroyrar Skjalasavn letur upp - á Tvøroyri tann 3. juli 2020

    Góðan dagin øll somul.
    Takk fyri, at eg var boðin við, og hjartaliga til lukku við stóra degi tykkara.
    ---
    Royndarverkætlanin við Tvøroyar Skjalasavni gongur nú á triðja ári. Endamálið við verkætlanini hevur verið at skipa og reka eitt skjalasavn á Tvøroyri, sum skal varðveita søvn og savnseindir av privatum uppruna.
    Og í dag kunnu vit fegnast um, at vit øll – tvøramenn, suðuroyingar og allir føroyingar – kunnu koma her at síggja og uppliva hesi søvn og savnseindir.
    Tað er eitt stórt framstig, at privat skjøl v.m., ið hava stóran mentanarsøguligan týdning fyri lokaløkið, kunnu verða savnað, skrásett, varðveitt og verða atkomulig hjá áhugaðum fólki og granskarum í Suðuroy.
    Tí tað er altavgerandi, at vit halda lív í okkara mentanarsøgu um alt landið.
    ---
    Hóskvøldið í farnu viku sat eg í einari stovu í Akureyri saman við gomlum manni og tveimum synum hansara. Í 2005 legði hann síðstu hond á íslendska/føroyska orðabók, men so skjótt hann var liðugur við tað stórverkið, byrjaði hann arbeiðið við næstu bókini, eini føroysk/íslendskari orðabók, sum nú er liðug.
    Tað serstaka við høvundanum er, at hann er 94 - tú hoyrdi rætt, 94 ára gamal. Tá je spurdi hvat dreiv verkið, svaraði ein av synunum: ”Pápi ynskir ikki, at tað hendir, at eitt tað einasta orð, íslendskt ella føroyskt, fer í gloymskuna.”
    ---
    Tað var jú trongisvágsingurin Rasmus Effersøe, sum fyri mongum árum síðani yrkti orðini: ”Latið ei søguna doyggja”.
    Spurningurin mín í dag er: Kann søgan doyggja?
    Svarið er einfalt: Ja, tað kann hon saktans!
    Veruleikin er, góðu áhoyrarar, at hvønn dag doyr ein stórur partur av søguni. Hugsa t.d. um hendingar úr tíni egnu familju, sum hvørva og doyggja, tí ongin hugsar um at festa niður á blað alt tað góða, alt tað stuttliga, alt tað forvitnisliga, upplivingarnar o.s.fr., sum teir og tær, sum eru farin og fara frá okkum, upplivdu. Tað tey mintust og søgdu okkum, men sum okur tíverri gloymdu at skjalfesta.
    ---
    Eitt dømi, sum hevur fest seg í sinni mítt, er frá einum heystmorgni, árið minnist eg ikki, kanska í 1960, tá var je 7 ára gamal. Spakuliga kemur ein lastbilur koyrandi inn um Fríðagil, har Hilmar Persson í mong ár livdi sítt stillføra og arbeiðssama lív. Uppi í lastini stóðu álvarsligir menn, og var tað av tilvild ella ikki, ikki veit eg, men júst tá stóð abbi mín, Petur Karl Bech, við mikrofon í hond og røddi. Røðan var hátíðarlig - og um politikk. Brádliga skóru teir útúr at syngja úr altjóða slagsangi arbeiðarrørslunnar: ”Tí tungt er sum trælur at tyggja sítt breyð, til arbeiðis lív ella deyð”.
    Løgtingsval var fyri framman, og her var talan um tátíðar hátt at fáa boðskapin út. Soleiðis koyrdi bilurin spakuliga runt á Tvøroyri, og teir skiftust um at røða.
    Hvussu nógv minnast hetta í dag - ella um 50 ár - skuldi Skaparin framvegis unt menniskjanum at veri her tá.
    ---
    Talan er um stórverk, sum tit báðir, Kári Jespersen og Jens Pauli Nolsøe, higartil hava lagt úr hondum í gamla ísvirkisbygninginum. Um ikki nú ella um nøkur ár, men einaferð, so fara tit at eiga æruna fyri, at eftirkomarar okra við undran kunnu leita og finna skjalprógvað tilfar, sum sigur frá stórbaru søgu Tvøroyrar, sum ikki bert er søga suðuroyinga, men søga alra Føroya. Tí tær og teir, sum stríddu stríðið her suðuri, stríddu, og fyri tað mesta einsamøll, stríð alra føroyinga.
    ---
    Hvussu kunnu komandi ættarlið, uttan tey skjøl, tit hava savnað og varðveitt, vita um og siga frá søguni um:

    Enigheden, Fylking, Fiskepigernes fagforening, Arbeiðaranna Trolarafelag - betur kent sum AT, Handilsvirkið Hvítanes, Vilhelm Thorsteinsson og virki hansara, Tvøroyrar Brúksfelag, Føroya fyrstu keypssamtøka, Farolit, evni úr leiri, sum í 30’unum varð útflutt úr Rangabotni, Ísvirkið, Saltsøluni á Drelnesi, Stríðnum fyri kontantari avrokning, Føroya Kol og ótrúligu søguna um hesa vinnu, Tvøroyar Flakavirki, Franskmonnunum báðum, ið leigaðu flakavirkið, Upprunanum til nøvnini Persson, Wiberg, Åkeson, Ohlsson, Lindberg v.m. Feløgunum, T.F Thomsen, A/S J. Mortensen- og Varðanum Pelagic og Delta, tá tíð teirra kemur - og vit kundu hildið á.
    ---
    Savnið, okur fegnast um í dag, ber og fer at bera boð um reystmennini, sum ikki fullu í fátt, tá neyðin bankaði á dyrnar, men brettu upp um armar og bjargaðu bygdini, fólkinum her búði, ja øllum Føroyum.

    Hetta gjørdu nakrir í 1915, neyvari sagt var tað flaggdagin í 1915, at teir stovnaðu Føroya fyrsta fakfelag, sum teir nevndu Enigheden. Aðrir broyttu í 1932 navnið til vælkenda og heiðursverda Fylking.
    Í bókini um Fylking verða hesir undangongumenn, forfedrar okra, sum her standa í dag, m.a. lýstir sum fakfelagsmenn, sum ”allatíðina leitaðu eftir leiðum burturúr arbeiðsloysinum.” Tað gjørdu teir fyri tað fólk og ta tjóð teir elskaðu.
    Hetta stríðið førdi nakrar teirra, mitt í tríatiárunum, av landinum til Keypmannahavnar. Har smæddust teir ikki at taka bardagan upp við danir, við fiskaríbankan, statsministarar, m.a. Stauning, har stríðið gjørdist so hart á tí eina fundinum, at menn máttu ímillum at sissa - serliga Stauning.
    ---
    Stórsligin er søgan um stovnanina av p/f KOL. Tað var ynski um at basa arbeiðsloysinum hjá limum sínum, sum dreiv hesar menn av landinum at samráðast um fígging. Men eisini at fáa tikið burtur monopolstøðuna sum útlendingar, m.a. fransmenn, høvdu vunnið sær á kolalindunum í Rangabotni. Hetta endaði við, at Fylking í 1940 yvirtók p/f Kol og rak virkið saman við Tvøroyrar kommunu heilt til 1971.
    ---
    Somu garpar stóðu fyri keypinum av trolaranum ”Leivi Øssurssyni”, og teir stovnaðu Arbeiðaranna Trolarafelag í ringastu tíðum, tá tað privata tíverri fór av knóranum. Tað var í 1936, at teir stovnaðu AT - megnarvirkið, sum á lønarlistanum hevði fleiri hundrað arbeiðsfólk og í ártíggjur átti lívið í tvørafólki, til eisini tað, sum so mangar aðrar fyritøkur, bæði undan og aftaná, mátti leggja árarnar inn. Mál og mið teirra var einfalt: ognarrætturin til framleiðslutól og arbeiðspláss fyri at halda hungrinum burtur.
    Og uppaftur aðrir løgdu til brots við somu málum fyri eyga og stovnaðu fyrst í 70’unum Tvøroyrar flakavirki, sum hóast tað koyrdi trygt, tíverri bleiv tikið frá teimum og koyrt í mølposan saman við øðrum virkjum, sum vóru illa fyri. Men tað var Tvøroyrar flakavirki ikki, takka verði avtaluna við fransmenninar báðar, sum í nítiárunum leigaðu tað.
    ---
    Søgan um kontantu avrokningina, hendan rættin at kunna fáa peningin útgoldnan, ístaðin fyri vøru, má ikki farast. Tað stríðið kostaði teimum nógv. Fá skiltu tos teirra, m.a. noyddust teir í verkfall fyri hendan sjálvsagda rættin. Aftaná sigurin stovnaðu teir sína egnu løngjaldsstovu, løngjaldsstovu Fylkingar. Bert spell at dagur kom, tá bankunum eydnaðist at steðga løngjaldsstovuni, tí teir, bankanir, søgdu seg kunna gera hetta ókeypis.

    Men tíðir broytast og ikki eru meira enn 14 dagar síðani fjølmiðlarnir viðgjørdu, hvussu høgur prísur bankanna er vorðin, síðani teir fingu loyvi at leggja hald á dýrt vunnu lønina. Tíbetur tosa fleiri enn ein politikari í dag um at taka hendan einkarætt aftur frá bankunum - og geva løntakaranum hann aftur.
    ---
    Arbeiði tykra, Jens Pauli og Kári, skjalprógvar harða, drúgva og tógva stríð forfedra okra - stríð, ið ofta kostaði teimum nógv. Men úrslitið er nútímans vælferðarfelagið Føroyar, bygt á hugmyndina um vælferð og sosialan tryggleika. Hesi fólk skaptu okkara nútíðarsamfelag, og tey hava uppiborið at verða minst!
    Lat meg enda við nøkrum orðum úr formælinum til bókina um Fylking. Tey ljóða soleiðis: ”Við at minnast fortíðina megna vit betur at skilja nútíðina, eins og vit gerast betur før fyri at taka ímóti avbjóðingunum, sum framtíðin ber við sær”.
    Takk fyri.

     

  • Summarframsýning í SALT - á Drelnesi 18. juli 2020

    Góðan dagin, øll somul, og takk fyri, at eg varð boðin við til ferniseringina í dag.

    Hvørja ferð vit koma inn higar, verða vit ovfarin. Ovfarin av hesum stórsligna og serstaka bygningi. Hesin hábærsligi og søguligi bygningurin, sum reisir seg høgt úr náttúruni. Ein bygningur, sum mær, sum skúlanæmingur, eisini untist at arbeiða í.

    Í dag komi eg beinleiðis av rættini, so man má siga, at hetta er ein dagur við mótsetningum. Men soleiðis er tað føroyska samfelagið. Í Føroyum er stutt ímillum mótsetningarnar.

    Tað er stutt ímillum náttúruna og civilisatiónina.

    Tað er stutt ímillum saltsiloina og mentanarbygningin.

    Tað er stutt ímillum rættina og ferniseringina.

    Tað er stutt ímillum gummistivlarnar og blonku skógvarnar.

    Tað er stutt ímillum seyðin og pinnamatin.

    Og fyri mítt viðkomandi er tað stutt ímillum landsstýrismannin og glaða mannin á rættini ímillum allan seyðin. Tó skal tað ikki skiljast sum at je ikki er glaður í SALT í dag, men eg elski at fáast við seyð - eisini hóast veðrið í dag kundi verið betri.

    ---

    Føroyar eru eitt ótrúliga samansett og fjølbroytt samfelag. Tíbetur havi eg hug at siga, tí eg trúgvi, at hetta er ein av høvuðsorsøkunum til, at vit hava eitt so ríkt og fjølbroytt lista- og mentanarlív.

    Líta vit at heimskortinum og síggi lítla prikkin, sum eitur Føroyar, verða vit bergtikin. Bergtikin av, hvussu ríkt okkara samfelag er. Mentanin blómar, og vit hava so nógv dugnalig listafólk kring alt landið.

    Við fáum midlum - og ikki altíð í so góðum umstøðum - hava listafólk gjøgnum øldir og fram til í dag givið okkara mangan kalda gerandisdegi litir og hita. Við penni, penslastrokum og tónum hava listafólk ríkað samfelagið.

    Og man spyr seg sjálvan: Hvussu ber hetta til? Hvussu ber tað til, at hetta lítla landið er so ríkt?

    Tað eru helst fleiri orsøkir, men eg haldi, at eg tori at siga, at ein av høvuðsorsøkunum er, at samfelagið er so samansett, so margfalt.

    Vit lata okkum ikki avmarka av, hvaðani vit koma, hvat okkara áhugi er ella hvørji vit eru.

    Tú kanst arbeiða sum listafólk fulla tíð, og tú kanst hava eitt púra vanligt 8-16 arbeiði og vera listafólk samstundis. Tú kanst vera úr Havn, úr Suðri ella úr Klaksvík. Tú kanst vera ungur sum gamal, kvinna ella maður við øllum tí, sum lívið bjóðar, og samstundis vera eitt dugnaligt listafólk við nógvum upp á hjarta.

    Og so tú kanst koma beinleiðis av rættini til eina fína og frálíka fernisering sum hesa.

    Ferniseringin her – við lokalum og ymiskum listafólkum - er eitt gott dømi um, hvussu samansett og margfelt okkara samfelag er. Eitt gott dømi um, hvussu stutt tað er ímillum mótsetningarnar.

    Hesum mugu vit halda fast í, tí júst hetta mynstrið, er helst tað, sum heldur lív í m.ø. okkara dynamiska lista- og mentanarlívi.

    ---

    Suðuroyggin og Tvøroyri liggja mær nær á hjarta. Tað er her, eg vaks upp. Tað er her, eg gekk í skúla. Tað er her, eg gangi fjøllini. Og tað er her, eg enn vitji míni gomlu, kæru foreldur.

    Mær dámar væl at fara til ferniseringar og onnur mentanarlig tiltøk, men hendan ferniseringin - við lokalum listafólkum úr allari oynni – er fyri meg, sum bæði trongisvágsingur og landsstýrismaður í mentamálum, nakað heilt serligt. So eg gleði meg at síggja, hvat summarframsýningin í ár hevur at bjóða.

    Eg takki enn einaferð fyri, at eg varð boðin við, og fari at ynskja tykkum øllum eina góða summarframsýning. Við hesum seti eg summarframsýningina í SALT 2020.

    Takk fyri øll somul.